Drie uur reizen om je stem uit te brengen

De familieleden van Monique Samuel berichten over tal van ongeregeldheden tijdens de Egyptische verkiezingen. De vermeend gematigde Moslimbroederschap is niet te vertrouwen.

Miljoenen Egyptenaren mochten op maandag 28 november voor het eerst naar de stembus. Ook mijn familie trok er massaal op uit. De internationale media berichtten triomfantelijk over de verkiezingen, die – na een grote geweldsuitbarsting van de week ervoor – relatief rustig verliepen. Internationale waarnemers waren niet echt welkom, maar non-gouvernementele organisaties en journalisten konden toch dicht bij of soms zelfs in de stemlokalen komen en waren verheugd over het ordelijke verloop van de verkiezingen.

Egyptians celebrate democracy in first free elections, kopte een prominente Britse krant. Ook de Nederlandse media hadden mooie koppen, maar nu de eerste uitslagen bekend worden, bekoelt het aanvankelijke enthousiasme snel. De islamisten – politieke moslims – hebben in de eerste stemronde een monsterzege behaald in de negen stedelijke gouvernementen. Stemrondes in de conservatieve plattelandsgebieden komen nog.

De Vrijheid en Rechtpartij van de Moslimbroederschap lijkt 40 tot 45 procent van de stemmen te hebben binnengehaald. Opvallender nog is de monsterzege van de salafisten – de meest orthodoxe tak van de islam, gesteund door Saoedi-Arabië – die met hun Nourpartij (Licht) eenvijfde van de zetels zou hebben gewonnen. Islamisten hebben nu zo’n 65 procent van de stemmen in handen. De behaalde verkiezingswinst van de Moslimbroederschap ligt significant hoger dan de 15 à 20 procent die westerse experts hadden voorspeld.

De Moslimbroeders werden door diezelfde analisten een verlichte islamitische club genoemd, die soms zelfs gekscherend werd vergeleken met het CDA. Niets is minder waar. Het partijprogramma van de Moslimbroederschap is sinds haar oprichting in 1928 niet veranderd. Hoewel de partij tijdens de campagnes verlichte taal uitsloeg, heeft ze bij het claimen van de eerste overwinning direct gezegd de sharia zeker te zullen invoeren.

De Moslimbroederschap en de salafisten bestrijden elkaar nog openlijk nu de verkiezingen aan de gang zijn, maar waarschijnlijk zullen ze het na het tellen van de stemmen op een akkoordje gooien. Samenwerking met liberalen heeft absoluut niet hun voorkeur. Egypte wacht een golf van politieke islamisering.

Mijn familieleden berichten ondertussen over tal van ongeregeldheden. Salafisten stonden te flyeren tot aan de stemtafels. Moslimbroeders waren de enigen die mochten controleren in de stembureaus en die stemadviezen mochten uitbrengen. Analfabeten en laaggeschoolden werd uitgelegd hoe ze de vele formulieren moesten invullen en hoe het onafhankelijke kandidatensysteem werkte. Hun werd hardop verteld op welk symbool ze moesten stemmen – palmboom, kameel of stofzuiger. Leden van de vele seculiere en liberale partijen werden niet in de buurt van de stembureaus gelaten.

Mijn oom moest drie uur reizen om zijn stem uit te brengen. Zijn vrouw moest naar de andere kant van de stad. Sommige familieleden waren de hele dag kwijt om hun stem uit te brengen. Deze spreiding leek vooral christenen te overkomen. Opvallend is ook dat stemmen vooral ongeldig worden verklaard in wijken waar veel kopten wonen.

Ook Egyptenaren in de diaspora die wilden stemmen, hadden problemen. In de Verenigde Staten en in Europa lag de website van de Egyptische overheid er urenlang uit. Mijn vader en ik konden dus niet stemmen. Later zagen we de mededeling dat we te laat waren om ons in te schrijven voor volgende stemrondes. Egyptische gastarbeiders in Saoedi-Arabië en in de Arabische Golfstaten konden de hele dag hun stem uitbrengen. De site is geen minuut uit de lucht geweest. Te verwachten valt dat arbeiders op het Arabisch schiereiland conservatiever stemmen.

De ropmars van de salafisten baart iedere niet-salafistische Egyptenaar zorgen. Deze mannen met lange baarden, witte hoofddoeken, lange gewaden en houten slippers streven naar een samenleving waarin de wetten uit de begintijd van de islam de leidraad zijn. ‘Salafi’ staat voor de volgers en vrienden die Mohammed omringden. Deze oerconservatieve moslims veroordelen muziek, dans, film en bijna alle andere moderne vondsten.

De Moslimbroederschap ontvangt miljarden uit Qatar. De salafisten kunnen rekenen op financiële en politieke steun uit Saoedi-Arabië. Het leger kreeg sinds de val van Mubarak al zo’n 7 miljard dollar uit ditzelfde land. Saoedi-Arabië stuurt de ene na de andere conservatieve imam of activist naar Kairo en pompt miljoenen in conservatieve moskeeën. Een van de eerste gebaren van de Opperste Raad van de Militaire Strijdkrachten was het vrijlaten van 1.500 zeer radicale gevangen jihadisten. Tot voor kort werden zij terroristen genoemd. Nu zijn het politici.

Mijn oom heeft al zijn vertrouwen in de eerlijkheid van de verkiezingen verloren. „We worden bedrogen, we worden allemaal bedrogen”, zegt hij woedend aan de telefoon. Hij vertelt over de filmpjes op YouTube waarin te zien is hoe stembussen worden weggegooid.

De hand die je slaat, is de hand die je beschermt. Het leger speelt een vies spel. Een wankel evenwicht wordt in stand gehouden. De radicale islamitische facties in Egypte beginnen een ernstig gevaar te vormen. Zelfs de liberaalste Egyptenaar roept om bescherming van het leger.

De Egyptische president Sadat deed veertig jaar geleden precies hetzelfde. Hij liet tienduizenden radicale moslims vrij en probeerde een compromis te bereiken met de islamitische partijen in het land. Tien jaar later werd dit zijn dood. Een lid van de Moslimbroederschap executeerde hem op klaarlichte dag.

Het lijkt weer die kant op te gaan. Riad is blij. Christenen bidden harder dan ooit. God, sta het land bij.

Monique Samuel (1989) is een Egyptisch-Nederlandse politicoloog en auteur. Komend voorjaar verschijnt haar boek Mozaïek van de Revolutie: een kijkje achter de voordeur van het nieuwe Midden-Oosten.

    • Monique Samuel