Afghanen vermoeden Pakistaanse provocatie achter aanslagen

De aanslagen op shi’itische processies gisteren komen voor de Afghanen als een schok. Een sektarische strijd tussen shi’ieten en sunnieten is echter onwaarschijnlijk.

Afghan Shi'ite Muslim men flagellate themselves during a Muharram procession in Kabul December 3, 2011. Ashura, which falls on the 10th day of the Islamic month of Muharram, commemorates the death of Imam Hussein, grandson of Prophet Mohammad, who was killed in the 7th century battle of Kerbala. REUTERS/Ahmad Masood (AFGHANISTAN - Tags: RELIGION TPX IMAGES OF THE DAY SOCIETY) REUTERS

Verdwaasd spuiten Afghanen grote plassen bloed weg in de shi’itische Abul Fazl Abbasmoskee in de hoofdstad Kabul. De spandoeken van hun Ashura-feest waarbij ze de dood herdenken van Hussein, de kleinzoon van profeet Mohammed, zijn naar beneden gevallen.

Honderden gelovigen waren gisteren bezig zich traditiegetrouw te geselen met touwen en metalen kettingen om het lijden van Hussein te herdenken, toen een zware bom afging. Tenminste 56 Afghanen en een Amerikaan vonden de dood. Meer dan 180 mensen raakten gewond. Onder de slachtoffers waren veel vrouwen en kinderen. Ook in de noordelijke stad Mazar-i-Sharif ontplofte een bom tijdens een shi’itische processie. Daarbij kwamen vier Afghanen om. Tientallen mensen raakten gewond.

Veel Afghanen dachten dat ze alles wel hadden meegemaakt. Maar na de bloedige aanslagen bekruipt hun het gevoel dat er een nieuwe vijand is opgestaan die de shi’ieten en sunnieten uit elkaar wil drijven.

Vooral de zelfmoordaanslag in Kabul was een van de ernstigste sinds 2001. De dader had zich tussen de menigte begeven en droeg de explosieven in een rugzak. In Mazar-i-Sharif waren de explosieven aan een fiets vastgemaakt. Ze werden tot ontploffing gebracht tijdens de processie.

Sardar, de shi’itische leider van het district Murad Khani in Kabul waar de shi’itische viering plaatshad, wist levend te ontsnappen uit de chaos die de explosie veroorzaakte.

De hele middag heeft hij menselijk vlees opgeruimd, zegt hij, en zoveel mogelijk de lijken geborgen. „Ik vond net nog twee kinderhoofdjes op het dak van de moskee.”

Sardar, maar ook andere gelovigen kunnen maar niet begrijpen wat er is gebeurd. Afghanistan gaat al sinds dertig jaar gebukt onder veel geweld, maar dat heeft nooit een sektarisch karakter gehad. Ook al vormen de shi’ieten in Afghanistan met een aandeel van twintig procent in de bevolking een minderheid, ze worden over het algemeen niet door de sunnieten dwars gezeten. „We kennen hier niet de situatie zoals in Irak of Pakistan, waar sunnieten en shi’ieten strijd met elkaar voeren”, zegt het shi’itische parlementslid Jafar Mahdavi uit Kabul.

De politicus is daarom ook blij dat de Talibaan – die grotendeels sunnitisch zijn – de aanslag via verklaringen hebben veroordeeld, zegt hij. „En ik geloof ook zelf niet dat ze het hebben gedaan. Wij sunnieten en shi’ieten leven hier samen, zonder veel geweld.”

Onder het bewind van de Talibaan werd de etnische bevolkingsgroep van de Hazara – die hoofdzakelijk uit shi’ieten bestaat – soms op gruwelijke wijze onderdrukt. Maar in Afghanistan wordt dat vooral gezien als een etnisch conflict tussen de Hazara en de Pashtun, de grootste bevolkingsgroep in Afghanistan waartoe de meeste Talibaan behoren.

Sardar en parlementariër Jafar zeggen zich ernstige zorgen te maken over de invloed van Pakistan. Na de aanslagen gisteren werd ook massaal ‘dood aan Pakistan’ geschreeuwd. „Afghanen denken dat Pakistan bang is dat hun rivaal India te veel invloed krijgt in de regio en willen op deze gruwelijke manier invloed in Afghanistan houden”, zegt Jaffar. Volgens Sardar zijn er ‘geheime vijanden’ in het buurland die met toestemming van de Pakistaanse geheime dienst ISI allerlei aanslagen in hun land kunnen uitvoeren.

Inmiddels heeft een voor veel Afghanen onbekende Pakistaanse extremistische sunnitische groep, Lashkar-e-Jangvi, de verantwoordelijkheid voor de aanslag in Kabul opgeëist maar het is onduidelijk of ze er inderdaad achter zat. Lashkar heeft veel aanvallen op shi’ieten in Pakistan op haar naam staan, maar is nog nooit gesignaleerd in Afghanistan.

De aanslag heeft alom tot verwarring geleid. Nu de Talibaan de aanslag hebben veroordeeld, wie is dan nu de vijand, luidt een veel gehoorde vraag. De situatie in Afghanistan was al ingewikkeld genoeg door het conflict tussen de regering en de Talibaan, de etnische tegenstellingen en de buitenlandse bemoeienis.

Ook experts vragen zich nu af de eerste sektarische aanval in het land nog een nieuwe dimensie toevoegt aan het conflict. Vooral nu de Amerikanen van plan zijn te vertrekken in 2014 is dit volgens hen een zorgelijke ontwikkeling.

In Kabul blijven grote wraakacties vooralsnog uit. President Hamid Karzai, die de laatste dagen in Duitsland was wegens een internationale conferentie in Bonn over toekomstige hulp aan Afghanistan, heeft een bezoek aan Londen afgezegd en is teruggevlogen naar Kabul om de gewonden te bezoeken.

Belangrijke shi’itische leiders is het gelukt de bevolking kalm te houden. Ook gelovigen die dinsdag uit boosheid de politie wilden aanvallen werden gesommeerd te stoppen.

Op dit moment overleggen zowel de shi’itische als de sunnitische leiders gezamenlijk over wat de vervolgactie zal zijn. Parlementariër Jaffar verwacht geen gewelddadige demonstraties, zegt hij.

Ook districtsleider Saddar denkt dat het ondanks de gruwelijkheden van gisteren rustig zal blijven. „Het gaat Pakistan niet lukken ons tegen elkaar uit te spelen.” Hij benadrukt dat tussen de doden die hij heeft gevonden in de chaos in hartje Kabul veel sunnieten zaten die bij hem in de buurt woonden en het Ashura-feest meevierden. „Op deze dag wordt gerouwd, door ons, maar ook door de sunnieten die alles zullen doen om ons leed te verzachten.”

    • Bette Dam