Plan-Merkozy verhult tegenstellingen

Nieuwsanalyse

Een persconferentie in het Elysée moest de kloof tussen Merkel en Sarkozy verhullen. Banken hoeven niet meer mee te betalen aan noodhulp.

Een wijziging van het Europees verdrag. Keiharde begrotingsdiscipline voor alle landen, op straffe van bijna-automatische sancties. Een grondwettelijke rem op staatsschuld. Geen euro-obligaties. Geen instructies voor de Europese Centrale Bank (ECB). En geen haircuts meer voor beleggers.

De maatregelen die ‘Merkozy’ gisteren na een lunch in het Elysée aankondigde, klonken spijkerhard.

Maar wie goed luisterde, hoorde maar één belangrijk nieuw besluit: Betrokkenheid van de particuliere sector bij leningen aan eurolanden wordt afgeschaft.

Dit betekent dat de regeringsleiders nu toegeven dat het desastreus verlopen experiment van deze zomer, met banken die meebetalen aan herstructurering van Griekse staatsschuld, niet wordt herhaald. De andere aankondigingen die de Duitse bondskanselier Angela Merkel en de Franse president Nicolas Sarkozy deden, waren een herhaling van eerdere plannen of oude besluiten.

Volgens betrokkenen bij de voorbereiding van de Europese top donderdag en vrijdag, werden Merkel en Sarkozy het niet eens over de hamvraag: welke elementen in het Europees verdrag ze precies willen wijzigen, en voor welke landen dat geldt. Er zijn meerdere operaties mogelijk. Welke het wordt, en of alle landen meedoen of niet, is bepalend voor de toekomst van Europa.

Duitsers en Fransen onderhandelen hier al weken over. Zij wilden gisteren duidelijkheid scheppen en dat mislukte. Volgens een onderhandelaar zitten zij politiek en juridisch „compleet vast” over deze verdragswijziging. Merkel (die een verdrag wil met alle 27 landen) en Sarkozy (die het liever met 17 doet) beloofden dat ze de details morgen alsnog verstrekken, schriftelijk, aan de voorzitter van de Europese Raad Herman van Rompuy. Hij kan zo een definitieve agenda voor de top vastleggen.

Merkel begon al een jaar geleden over een aanpassing van het verdrag. Zij is vastbesloten de euro een beter fundament te geven. Dat de boel van de rails is gelopen, komt mede doordat de do’s en don’ts voor eurolanden gebrekkig zijn vastgelegd bij de start van de munt in 1999.

Eerst wilde Sarkozy geen verdragswijziging. Het is tijdrovend en politiek riskant: alle landen moeten instemmen, iedereen wil er dingen uitslepen, er komen vast weer referenda. Volgens Sarkozy lost begrotingsdiscipline-op-termijn de crisis niet op. Hij wil euro-obligaties en snel bluswerk door de ECB. Uiteindelijk hebben Merkel en Sarkozy geruild. Zíj krijgt haar beperkte verdragswijziging. Híj krijgt de garantie dat Merkel de ECB niet belet grootscheeps staatsobligaties op te kopen. Euro-obligaties komen er voorlopig niet.

Wát ze in het verdrag willen zetten, bestaat in feite al. Dit najaar hebben EU-regeringsleiders een pakket regels over economisch bestuur goedgekeurd. Sancties voor landen die de begrotingsregels overtreden, worden bijna-automatisch. Landen moeten hun begrotingen vergelijken en desnoods aanpassen. Deze afspraken (‘6-pack’ genoemd) zijn al bindend. Dat Merkel en Sarkozy ze nu in het verdrag willen verankeren, verandert niets: het zijn dezelfde regels.

Dat landen een schuldenrem in hun grondwet moeten vastleggen, hebben Merkel en Sarkozy al in augustus aangekondigd. Duitsland heeft zelf zo’n ‘gouden regel’, die de regering dwingt om staatsschuld boven de 60 procent van het bbp snel af te bouwen. Spanje volgde dit voorbeeld al. Sarkozy wilde hetzelfde doen, maar dat mislukte wegens politieke problemen.

Volgens Merkel moet het Europese Hof voor de toetsing zorgen, maar Sarkozy zei gisteren dat nationale constitutionele hoven dit gaan doen. Hoe dat moet met Groot-Brittannië, dat geen grondwet heeft, of met Nederland dat zo’n hof niet kent, weet niemand. Een Brussels onderhandelaar zegt: „Merkel en Sarkozy zijn er gisteren niet in geslaagd net te doen alsof ze het hierover eens zijn.”

Na zoveel ‘déjà-vus’ kwam de enige nieuwe aankondiging goed uit de verf: ‘private sector involvement’ (PSI), ofwel de betrokkenheid van marktpartijen bij noodhulp aan eurolanden, wordt afgeschaft. Duitsland begon hier in april over, met Nederlandse en Finse steun: banken moesten meebetalen aan herstructurering van Griekse schuld. Sarkozy, alle Europese instellingen en zuidelijke landen waren tegen, maar konden niet verhinderen dat banken in juli 21 procent gekort werden op Griekse obligaties en in oktober 50 procent.

Volgens de ECB heeft dit beleggers de eurozone uitgejaagd: zij vreesden dat ze straks ook op Italiaanse en Spaanse obligaties zouden worden gekort en verkochten alles. Dit joeg rentes op staatsleningen omhoog. Privé geven zelfs Duitsers nu toe dat PSI de crisis heeft verergerd. In het permanente noodfonds ESM is het met PSI nu afgelopen. Voor obligatiehouders gaan IMF-regels gelden. Ofwel: hun beleggingen zijn veilig. „Wat in Griekenland is gebeurd, herhaalt zich niet,” zei Sarkozy.

Volgens Guy Verhofstadt, de liberale fractieleider in het Europees parlement die met verve de rol van ‘Mr Europe’ speelt, hebben de aankondigingen van ‘Merkozy’ ,,niets weg van het alomvattende pakket voor een economische en begrotingsunie, dat financiële markten moet overtuigen dat Europa zijn schuldenprobleem serieus aanpakt.”

Ditmaal kunnen zelfs zijn opponenten het moeilijk met hem oneens zijn. Aller ogen zijn nu op de top gericht.

    • Caroline de Gruyter