Meneer Gbagbo belooft geen verstoppertje te spelen

Ivoriaanse ex-President Gbagbo verscheen maandag voor het eerst voor het ICC. Hij is het eerste staatshoofd dat het ICC te pakken krijgt.

The Dosso family, who's grandmother and five brothers were killed by pro-Gbagbo millitiamen on April 12, 2011 in Youpougon, an neighbourhoud of Abidjan, watch a TV broadcast of former Ivorian President Laurent Gbagbo appearing before the Hague's International Criminal Court for the first time for his role in the deadly aftermath of presidential polls last year, on December 5, 2011. Gbagbo blamed the French military today for his arrest for crimes against humanity. AFP PHOTO/ ISSOUF SANOGO AFP

Met zijn treurige blik en diepe wallen maakte Laurent Gbagbo gisteren in Den Haag een vermoeide en verslagen indruk. Iets meer dan jaar geleden was hij nog president van Ivoorkust en spekten de inkomsten uit cacao en olie zijn bankrekeningen. Het leger en de politie waren op zijn hand. Hij bepaalde wat de staatstelevisie uitzond.

Verloren verkiezingen, een korte burgeroorlog en drieduizend doden later zit hij in het beklaagdenbankje van het Internationaal Strafhof. De eerste zitting gisteren was vooral een procedurele aangelegenheid, waarbij de identiteit van de verdachte werd vastgesteld en Gbagbo op zijn rechten werd gewezen.

De voormalige president maakte van zijn spreektijd gebruik om zich te presenteren als slachtoffer van een Frans ‘neokoloniaal complot’. ,,De omstandigheden waaronder ik werd gearresteerd waren niet correct”, verklaarde hij. ,,Ik werd opgepakt tijdens Franse bombardementen. Ik was president en werd beschoten in mijn paleis, dat omsingeld was door vijftig Franse tanks. Mijn minister van Binnenlandse Zaken werd voor mijn ogen vermoord. Mijn oudste zoon werd gearresteerd, ik weet nog steeds niet waarom.”

Na een detentie van acht maanden in een villa in het noorden van Ivoorkust, werd Gbagbo vorige week in het geheim op het vliegtuig naar Nederland gezet. Zijn uitlevering volgt op een onderzoek van hoofdaanklager Luis Moreno-Ocampo naar het geweld na de verkiezingen. Tijdens de patstelling, die vier maanden duurde, maakte de politie, geholpen door Liberiaanse huurlingen, zich schuldig aan de moord op en de verkrachting en ontvoering van honderden mensen, die oppositiekandidaat Alassane Ouattara zouden steunen. Volgens de aanklager is Gbagbo als regisseur en ,,indirecte medepleger” verantwoordelijk voor misdaden tegen de menselijkheid.

Gbagbo ontkent alle beschuldigingen. Hij presenteerde zichzelf gisteren als een redelijk man en probeerde met zijn charme de rechter voor zich in te nemen. Zo zei hij gisteren dat de geheimzinnige uitlevering totaal onnodig was. „Als ik aangeklaagd word, dan verschijn ik gewoon hier en zal ik me verdedigen. Het is nergens voor nodig om verstoppertje te spelen.”

De voormalige president van Ivoorkust is de grootste vis die het Strafhof in huis heeft gekregen. Vanaf de oprichting in 2002 zijn er zes verdachten overgedragen aan het Strafhof. De eerste drie waren Congolese militieleiders (Thomas Lubanga, Germain Katanga en Mathieu Ngudjolo), die buiten Afrika nauwelijks bekend zijn. Het tribunaal ontbeerde lang verdachten van gewicht, terwijl het is opgericht om de hoogste verantwoordelijken te berechten.

Ja, de Soedanese president Omar al-Bashir is aangeklaagd wegens misdaden tegen de menselijkheid en oorlogsmisdaden in Darfur. Maar in weerwil van een arrestatiebevel reist hij nog altijd de wereld rond, ook naar Afrikaanse landen die het Verdrag van Rome hebben geratificeerd. Die landen vinden dat het Strafhof zich te veel op Afrika richt en denken dat de arrestatie van Bashir het vredesproces in Darfur zal hinderen.

Maar met het proces tegen de Congolese oud-vicepresident Jean-Pierre Bemba, dat vorig jaar begon, nam het gewicht van het Strafhof toe. En met Gbagbo staat het eerste voormalige staatshoofd terecht. De vraag is of ook Outtara, de nieuwe president van Ivoorkust in het beklaagdenbankje terecht komt. Er zijn aanwijzingen dat ook zijn troepen misdaden hebben begaan. Hoofdaanklager Ocampo, wiens termijn volgend jaar afloopt, heeft gezegd dat er na verdachte Gbagbo „meer volgen”.

Toen rechter Silvia Fernandez de Gurmendi gisteren zei dat het proces is verdaagd tot 18 juni 2012, klonken er teleurgestelde kreten op de publieke tribune. Een dertigtal aanhangers van Gbagbo stond op en begon op luide toon het Ivoriaanse volkslied te zingen. Vivienne Mouah, een vrouw met een zwarte designbril en rode vlechten, verklaarde huilend: ,,Zes maanden is veel te lang. Deze man is onschuldig en zit hier maar. Het Strafhof is een instrument van de Fransen. Het heeft helemaal geen autoriteit, dat heeft alleen God.” Ze werden door de beveiliging met zachte dwang naar buiten geleid.