'Europese Unie zal verdwijnen'

De Britse historicus Norman Davies, gespecialiseerd in het verval van wereldrijken, ziet het gesteggel over Europa als een déja vu. ‘Westerse leiders zijn hun morele gezag kwijt.’

In Brussel kunnen ze ingewikkelde compromissen sluiten wat ze willen, maar het onvermijdelijke lot van het Europese project is dat het weggevaagd zal worden.

Dat zegt de vooraanstaande Britse historicus Norman Davies. De Europese Unie, zegt hij in de lobby van een hotel in Den Haag, gaat Etrurië achterna, en Galicië. Alt Clud, dat zich vijfhonderd jaar lang uitstrekte over het zuiden van Schotland. En Karpaten-Oekraïne, dat slechts een bestaan van 24 uur gegund was. Het Pruisische en Habsburgse Rijk. Het Sovjetimperium. Allemaal Vanished Kingdoms, zoals de titel luidt van zijn onlangs verschenen speurtocht naar de sterfelijkheid van ogenschijnlijk sterke rijken.

De EU zal geen uitzondering zijn, aldus Davies. „Europa is ziek. Erg ziek. De vraag is of het ongeneeslijk is, of dat er nog te opereren valt.” Davies gelooft niet erg in de plannen van de Duitse bondskanselier Angela Merkel om de eurozone te redden. De vraag is, zegt hij, „of zij de patiënt niet vermoordt tijdens de operatie.”

Onlangs vertelde de 72-jarige historicus in de Financial Times onder de kop ‘How historians will look back on Euroland’s demise’ alvast de geschiedenis die nog geschreven moet worden. Daarin is sprake van een „ernstige politieke kloof”. De Poolse premier Donald Tusk, geassisteerd door Angela Merkel, richt na het Griekse faillissement begin 2012 een ‘Red-Europa-commissie’ op, om nog iets van de eenheid te herstellen. Hij komt lijnrecht tegenover het ‘Verbond van Vrije Europese Staten’ te staan, onder leiding van William Hague, de eurosceptische Britse minister van Buitenlandse Zaken. De Fransen en de Belgen leggen een barricade aan op het Nauw van Calais. Groot-Brittannië valt uit elkaar omdat de Schotten en de Welshmen bij de EU willen blijven en zich afscheiden van het Verenigd Koninkrijk, dat er na referendum uit is gestapt.

„Het was een klein beetje overdreven”, zegt Davies. „Maar ik wil laten zien wat er kan gebeuren.” Hij vindt het niet erg als de EU verdwijnt. Niet dat hij tegen Europese integratie is, maar: „Als een rijk sterft, dan komt er weer een nieuw voor in de plaats. Dat is helemaal niet slecht.”

Davies schreef standaardwerken over de geschiedenis van Europese landen – zijn geliefde Polen vooral, waar hij veel tijd doorbrengt – en over Europa als geheel. Hij vindt dat het Westen het Oosten door de eeuwen heen stelselmatig in de steek heeft gelaten. Europa heeft twee longen, pleegt hij te zeggen. Op een long kun je niet leven.

Europa is volgens Davies nu al voorgoed veranderd. Westerse leiders hebben hun morele gezag verloren. Hij noemt het moment waarop de Franse president Sarkozy en Merkel „in een onderonsje besloten over het lot van Italië. En over wie de nieuwe Griekse premier zou gaan worden en wat hij moest doen.”

In het nieuwe Europa zullen de krachtsverhoudingen anders zijn. Dat zal wennen zijn, ook voor de Duitsers en de Fransen. „Maar al scheldend en schoppend zullen ze die richting in worden geduwd.”

    • Chris Hensen