Deventer moordzaak na 12 jaar wéér ter discussie

Hoogleraar Ton Derksen hielp de onschuld van Lucia de Berk te bewijzen. Nu schaart hij zich achter Ernest Louwes, „begrijpelijk, maar onterecht veroordeeld”.

Ernest Louwes, de man die werd veroordeeld in de Deventer moordzaak, kwam twee jaar geleden vrij. Toch kwam de zaak nooit echt tot rust. Het vandaag verschenen boek Leugens over Louwes van emeritus hoogleraar wetenschapsfilosofie Ton Derksen blaast de twijfel over zijn schuld aan de moord uit 1999 nieuw leven in.

Derksen publiceerde vijf jaar geleden een boek over de zaak-Lucia de Berk dat het beeld daarover deed kantelen. De Berk was veroordeeld voor zeven moorden en drie pogingen tot moord. Vorig jaar werd de verpleegkundige na ruim zes jaar gevangenschap vrijgesproken. Over Louwes was Derksen aanvankelijk neutraal, zegt hij. „De kans dat hij het gedaan had, was voor mij fifty-fifty.” Nu ziet hij ook deze veroordeelde als slachtoffer van een falend rechtssysteem.

Wat bewijst voor u dat Louwes de moord niet heeft gepleegd?

„Heel belangrijk is zijn kennis van een file bij Harderwijk rond het tijdstip van de moord in Deventer. Volgens het Openbaar Ministerie heeft hij dat achteraf bedacht om zichzelf vrij te pleiten. Maar die file werd pas later die avond op de radio gemeld. Alles pleit ertegen dat Louwes die melding gehoord heeft. Bovendien betrof de melding een andere plaats. Als Louwes die file niet zelf heeft gezien, kan hij er alleen van weten als een ander hem erover heeft verteld. Daar zijn geen aanwijzingen voor.

„Verder is er geen motief. Als haar executeur-testamentair ging Louwes over het kapitaal van de weduwe beschikken, maar niets wijst erop dat hij dat geld in eigen zak wilde steken. Ik heb zelfs een psychiater gevonden die hij had benaderd over een donatie uit de erfenis.”

Een groep burgers onder wie Maurice de Hond heeft jaren fanatiek geprobeerd Louwes’ onschuld te bewijzen, zelfs door een andere dader aan te wijzen (‘de klusjesman’). Schaart u zich in dat kamp?

„Nee. Op het eerste gezicht pleit er waanzinnig veel tegen Louwes. Veel van die burgers schuiven dat zonder veel argumenten terzijde. Over de klusjesman wil ik sowieso niets zeggen. Wie de moord wel heeft gepleegd, weet ik niet.

„Onder de burgers zijn wel enkele mensen die ik heel verstandig vind en die mij zeer hebben geholpen. Een van hen is Jan Willem Bakker, een arts die in Italië woont. Hij heeft nooit enige pressie uitgeoefend, alleen gevraagd wat hij voor mij kon doen. Maurice de Hond is op afstand gebleven.”

Heeft u Louwes zelf gesproken?

„Hij is één keer vijf minuten bij mij thuis geweest. Hij wilde me graag spreken over een eerder boek van mij. Later ben ik een keer bij hem geweest om de agenda van zijn vrouw te bekijken. Zijn vrouw wilde de zaak laten rusten, hij zei dat niet te kunnen. Hij zei: ik ben degene die er nog steeds op aangekeken wordt. Beide benaderingen kan ik me ontzettend goed voorstellen.”

Doorslaggevend voor Louwes’ veroordeling was DNA-bewijs. Onderzoekers van het Nederlands Forensisch Instituut (NFI) troffen in 2003 zijn DNA aan op de blouse van het slachtoffer. Dat Louwes de vrouw op de dag van de moord een kort, zakelijk bezoek had gebracht, kon dat volgens het NFI niet verklaren. Het DNA werd aangetroffen in zulke grote hoeveelheden, dat het wel moest zijn overgedragen door gebruik van geweld. Het hof van Den Bosch nam deze redenering over.

Met NFI-gegevens waarover de verdediging pas na de veroordeling kon beschikken, laat Derksen zien dat de monsters die het NFI gebruikte veel minder DNA bevatten dan gesuggereerd. Bovendien was uit wetenschappelijk onderzoek al bekend dat DNA ook in grote hoeveelheden kan worden overgedragen door handen schudden of hoesten.

Waarom zouden deskundigen liegen?

„Ik zou het graag weten. Wat ik voortdurend vaststel: als je betaald wordt door iemand, krijg je toch de neiging dingen iets meer te zien volgens de opvattingen van die persoon. Wij zijn als intellectuelen veel te optimistisch over wat er in de rechtszaal gebeurt. Als je de requisitoirs van deze zaak naast het bewijsmateriaal legt, zie je hoe ook officieren en advocaten-generaal zitten te liegen en te draaien.”

Zo was er de officier van justitie die in de rechtszaal betoogde dat Louwes zijn bewering dat hij ’s ochtends bij de weduwe was geweest, niet kon staven, terwijl ze dit in een vertrouwelijke brief aan de advocaat-generaal noteerde als feit: „Die ochtend is verdachte ook bij het slachtoffer geweest.”

Dezelfde advocaat-generaal gaf vervolgens in haar requisitoir zes argumenten waarom Louwes die ochtend niet bij de weduwe kon zijn geweest.

Is de Deventer moordzaak een gerechtelijke dwaling?

„Wel in de zin dat iemand is veroordeeld voor iets wat hij niet gedaan heeft. Maar ik vind het moeilijk te zeggen of de rechters anders hadden moeten oordelen. Zij gingen af op wat deskundigen en het OM hun vertelden. Als al die gegevens waar waren geweest, is het een heel begrijpelijke veroordeling.”

Het OM en het NFI stellen nog niet op het boek van Derksen te kunnen reageren omdat ze de inhoud nog niet kennen. Wel wil een woordvoerder van het NFI „op voorhand met nadruk afstand nemen van de uitspraak dat het NFI ‘leugens’ zou hebben verteld”.