De fakkel blijft aan

De vlam op het standbeeld van J. P. Minckelers zou worden gedoofd. Een prijsvraag bracht een oplossing.

Een eeuwige vlam in Maastricht moet een eeuwigheid bestaan. In de stad gaan chauvinisme en gevoel voor traditie hand in hand. Toen duidelijk werd dat de fakkel bij het standbeeld van de uitvinder van de gasverlichting uit zou gaan, kwamen hele volksstammen in actie. „Alsof het om erfgoed uit de Romeinse tijd ging of toch op zijn minst van kort daarna”, lacht wethouder Jacques Costongs.

Energiebedrijf Essent sponsorde tot voor kort de vlam bij het beeld van Jan Pieter Minckelers (1748-1824). Maar het hield daarmee op. De gemeente Maastricht had weinig zin om de verantwoordelijkheid op zich te nemen. Jaarlijks voor veertigduizend euro aan gas de lucht injagen, past niet in tijden van bezuinigingen en duurzaamheid. Maastricht besloot een prijsvraag uit te schrijven.

Die leverde als bijvangst de kennis op dat de eeuwige vlam pas ruim een halve eeuw brandde en niet langer, zoals velen aannamen. Familie van de ovenbouwer die in de jaren vijftig het idee voor het vuur bedacht, kwam met dit weetje naar de gemeente. Het beeld zelf werd al onthuld in 1904. „Zo is dan Maastricht verrijkt met het beeld van een zijner grootste burgers, die de naam van zijn vaderstad bekend heeft gemaakt zover het door hem ontdekte licht zijn stralen uitzendt, van een man der wetenschap, bescheiden, eenvoudig en degelijk, die nooit roem heeft nagejaagd”, sprak commissaris van de koningin Gustave Ruijs de Beerenbrouck tijdens de feestelijke plechtigheid destijds. De vader van de latere premier vergat te zeggen dat Minckelers’ loopbaan gefnuikt werd door de loop van de geschiedenis.

De Maastrichtse apothekerszoon studeerde in Leuven en werd in die stad later hoogleraar natuurkunde. Hij was er druk in de weer met gassen, voor ballonvaart, later ook als lichtbron. De opstand in de Zuidelijke Nederlanden tegen de Oostenrijkse overheersing aan het einde van de achttiende eeuw brak hem op. Minckelers werd gezien als representant van het oude regime en keerde noodgedwongen terug naar zijn geboortestad. Hij verdiende daar onder meer de kost met lesgeven op een plaatselijke school. Wetenschap bedrijven in een inspirerende omgeving, bleek voorgoed verleden tijd.

De prijsvraag leverde 120 inzendingen op. Velen zochten het in de hoek van alternatieve energiebronnen: houtafval vergassen voor de vlam, zonne-energie of waterkracht uit de verder gelegen Maas.

Bij de bekendmaking van de uitslag afgelopen vrijdag, op de dag af 263 jaar na de geboorte van Minckelers, bleken kunstenaars van Space Collection uit Luik de winnaars. Zij opperden om passanten een euro te laten betalen voor het tijdelijk ontsteken van de vlam. Op dat idee kwamen meer inzenders. De Luikenaren bedachten echter ook een geldautomaat in de vorm van een kunstwerk en ze kwamen met het plan voor de vorming van een cultuurfonds met de meeropbrengst van de publieksbijdragen.

De chauvinistische en aan tradities hechtende Maastrichtenaren hebben voortaan de keuze, stelt wethouder Costongs. „Of, zoals veel gelovigen en ongelovigen doen, een kaarsje opsteken bij Maria in de Onze Lieve Vrouwebasiliek, óf Minckelers laten vlammen.”

    • Paul van der Steen