Bewoonbare planeet? Die enorm zware zwarte gaten zijn veel spannender

Een impressie van Kepler-22b, de mogelijk bewoonbare planeet waar we sinds gisteren meer over weten. Foto Reuters / NASA

Er is een planeet ontdekt die “griezelig veel” op de aarde lijkt. Er zou land en water kunnen zijn en er heerst een aangename kamertemperatuur. Kortom: bewoonbaar. Tenminste, dat is het nieuws zoals het momenteel opgepikt wordt. Nuance is op z’n plaats.

De planeet heeft de klinkende naam Kepler-22b, vernoemd naar de Kepler-ruimtetelescoop waarmee hij gezien is. Hij heeft een moederster die ongeveer net zo groot is als onze zon en iets dichterbij staat, maar ook minder warmte afgeeft. Een jaar duurt 290 dagen op Kepler-22b. De planeet bevindt zich in een ander zonnestelsel, op een flinke afstand: zo’n zeshonderd lichtjaren hiervandaan - en één lichtjaar is al 9,5 biljoen kilometer.

Over een vers ontdekte planeet hebben we het echter niet. ‘Ontdekt’ was hij al twee keer eerder - wat nieuw is, is dat na deze derde waarneming meer kan worden verteld over Kepler-22b. Die nieuwe informatie heeft er toe geleid dat met grotere zekerheid kan worden vastgesteld dat hij bewoonbaar zou kunnen zijn.

Wetenschapsredacteur van NRC Handelsblad Wim Köhler legt uit waarom Kepler-22b nu het nieuws haalde, maar ook waarom zijn redactie het zelf terzijde schoof:

“Nu hij voor de derde keer is gezien, zijn de metingen nauwkeuriger. Dat zien gebeurt wanneer de planeet voor zijn moederster langs beweegt, waardoor er tijdelijk een beetje licht van die ster ontnomen wordt. NASA weet daardoor nu meer over de baan van de planeet, de omloopsnelheid en de afstand tot de eigen ‘zon’. Daar zijn die conclusies uit voortgekomen. Dat het zo breed opgepakt wordt, is uiteraard omdat een bewoonbare planeet erg tot de verbeelding spreekt.”

Nee, dan zijn de nieuw ontdekte zwarte gaten een grotere ontdekking, zegt Köhler. In de kernen van twee verre sterrenstelsels zijn zwarte gaten ontdekt die tien miljard keer zoveel ‘wegen’ als de zon. Dat is anderhalf keer zo zwaar als het zwaarste zwarte gat dat tot nu toe ontdekt was.

Het zwaarste zwarte gat dat ooit ontdekt is. In de inzet rechtsonder staat ‘ons’ zonnestelsel, in verhouding tot de grootte van het grote zwarte gat. Afbeelding Nature

Het zwaarste zwarte gat dat ooit ontdekt is. In de inzet rechtsonder staat ‘ons’ zonnestelsel, in verhouding tot de grootte van het grote zwarte gat. Afbeelding NatureHet zwaarste zwarte gat dat ooit ontdekt is. In de inzet rechtsonder staat ‘ons’ zonnestelsel, in verhouding tot de grootte van het grote zwarte gat. Afbeelding Nature

Eddy Echternach schrijft vandaag in de krant:

“Zwarte gaten zijn objecten in de ruimte die zoveel zwaartekracht hebben dat niets eraan kan ontsnappen, ook licht niet. ‘Gewone’ zwarte gaten ontstaan als de kern van een zware ster geen energie meer kan produceren en vervolgens ineenstort. Dat levert dan een zwart gat op met een massa van hooguit enkele tientallen zonmassa’s.”

De astronomen die de record-zware zwarte gaten hebben opgespoord schrijven in hun artikel (pdf) dat aanstaande donderdag in Nature verschijnt dat zwarte gaten in de kern van de grootste sterrenstelsels anders groeien dan die in kleinere sterrenstelsels. Echternach:

“Er is een lineair verband ontdekt tussen de massa’s van de centrale zwarte gaten en de afmetingen en helderheden van de kernen van de stelsels waar zij deel van uitmaken. Dat wijst erop dat de zwarte gaten en de hen omringende kern elkaars groei beïnvloeden.

Bij deze ontdekking gaat dat echter niet op:

“De afgelopen jaren zijn er [...] uitzonderingen op het lineaire verband gevonden. Een paar jaar geleden ontdekten astronomen verre, jonge sterrenstelsels met een buitenproportioneel zwaar centraal zwart gat. Begin 2011 is zelfs een klein sterrenstelsel met een kleine kern ontdekt, waarin toch een zwart gat van een miljoen zonmassa’s schuilgaat. En nu lijkt het lineaire verband ook niet op te gaan voor de gevonden superzware zwarte gaten.”

Terug naar Kepler-22b: de mogelijk bewoonbare planeet bevindt zich in goed gezelschap: van de ruim 2.300 mogelijke planeten die de Kepler-telescoop gezien heeft, zijn er zeker tien als bestaand en bewoonbaar bestempeld, schrijft de Volkskrant vandaag. Volgens SETI, dat onderzoek doet naar buitenaardse wezens, wordt voor elk van die planeten onderzocht of er een alien-beschaving aanwezig is. The truth is out there.

Op technologiewebsite Mashable staat een infographic over het onderwerp.