Ze is nog lang niet uitgestreden

De homo-emancipatie is voltooid, klonk het vorige week. Maar COC-voorzitter Vera Bergkamp denkt daar anders over. Juist zij kreeg recent veel voor elkaar.

Nederland, Amsterdam, 22-11-2011 Vera Bergkamp, Voorzitter COC Nederland. Directeur HR SVB. Raadslid voor D66 Amsterdam Stadsdeel Centrum. PHOTO AND COPYRIGHT ROGER CREMERS Roger Cremers - 2011

In februari vorig jaar verstoorden honderden homoactivisten de mis in de Sint-Janskathedraal in Den Bosch. Zij wilden ter communie gaan, maar dat was volgens de kerk alleen bedoeld voor „mensen met de juiste beleving van seksualiteit”.

Het was aan COC-voorzitter Vera Bergkamp om de kou uit de lucht te halen. Samen met Henk Krol, hoofdredacteur van de Gay Krant, toog zij naar Den Bosch. „Het was een gespannen situatie”, zegt Krol. „Vera moest voorzichtig opereren. En dat deed zij; ik was onder de indruk van haar stuurmanskunst.”

Veel COC-bestuurders probeerden op schreeuwerige toon hun gelijk te halen. Bergkamp koos voor een andere strategie. Zij vroeg het kerkbestuur ‘mee te denken’ over een oplossing. Toen de gesprekspartners besloten samen een persbericht op te stellen, vroeg zij een pauze aan. Krol: „Vera schreef een concept, inclusief zinnen waarvan zij vermoedde dat die door het kerkbestuur zouden worden weggestreept.” Ze kreeg de partijen niet alleen aan tafel, ze kwamen ook tot een oplossing. Sinds haar tussenkomst mogen homo’s zelf afwegen of zij ter communie gaan in Den Bosch.

De overwinning in Den Bosch staat niet op zichzelf. Mede dankzij Bergkamps bemoeienis werd vorig jaar in het regeerakkoord een passage over homo-emancipatie opgenomen. Het kabinet verdubbelde de strafmaat voor discriminatoir geweld. Een Kamermeerderheid stemde tegen het voortbestaan van weigerambtenaren. En minister Van Bijsterveldt, die verantwoordelijk is voor onderwijs en emancipatie, stelde na lang wikken en wegen voorlichting over homoseksualiteit op scholen verplicht.

Bergkamp, sinds anderhalf jaar voorzitter van de homobelangenorganisatie COC, loopt niet te koop met haar successen. Zij staat media alleen te woord als het functioneel is, zegt ze, zoals vorige week bij Pauw & Witteman. Bergkamp reageerde daar op de uitspraak van Krol dat het COC weinig meer te zoeken heeft in Den Haag, omdat de politieke homo-emancipatie voltooid is. Bergkamp: „Het gaat niet alleen om gelijke rechten, maar ook om sociale acceptatie. Daarvoor is Den Haag nog steeds belangrijk.”

Wie vraagt naar het geheim achter haar succes, krijgt te horen dat het „geen Vera Bergkamp-show is”. Het COC is volgens de voorzitter „een hecht team”. De coöperatieve opstelling van minister Van Bijsterveldt mag niet worden onderschat. En hé, vergeet ook de vrijwilligers van de lokale COC-afdelingen niet. Per sms: „Daar hebben wij dit jaar de Jos Brink staatsprijs voor gekregen.”

Bergkamp (40) is bescheiden, zo klinkt het in haar omgeving. Maar ze kan fel reageren als zij onrecht ziet. Of het nou om dieren, homo’s of het milieu gaat: ze wil de wereld mooier en beter maken. Die behoefte drijft haar bij alles wat zij doet en heeft een aanstekelijke werking. Zelfs de kerken – geen natuurlijke bondgenoten van het COC – vallen voor haar positivisme. Zij tekenden in mei een convenant tegen homogeweld, na een jaar onderhandelen met Bergkamp.

Ook al blijft ze graag op de achtergrond, Bergkamp is niet vies van publiciteitsstunts. Zo ging ze tijdens de Gay Pride Canal Parade in augustus naast Van Bijsterveldt staan, onder een poster die het beleid van de minister bekritiseerde. „Ze koos bewust voor een plek waar ze een signaal kon afgeven: pal tegenover een batterij cameraploegen”, zegt Philip Tijsma, haar rechterhand bij het COC. Maar ze stelde de minister wel vooraf op de hoogte van haar actie. Van Bijsterveldt: „Ik ken Vera als een persoon die de strijd met open vizier aangaat. Dat is niet elke belangenbehartiger gegeven. Het siert haar.”

Bergkamp werkt onbetaald voor het COC. Zij heeft een baan als directeur human resources bij de Sociale Verzekeringsbank en is deelraadslid voor D66 in Amsterdam. Die laatste functie verklaart volgens bekenden haar goede politieke instinct. „Vera weet dat politiek bedrijven emotie is”, zegt Jeanine Hennis-Plasschaert, Kamerlid voor de VVD. Zij vond het wel „een zwaktebod” dat Bergkamp samen met GroenLinks-Kamerlid Ineke van Gent onlangs in de Volkskrant de VVD opriep tegen de weigerambtenaar te stemmen. Volgens Henk Krol bewijst zo’n actie juist „haar pragmatische instelling”. Krol: „In het verleden zou het ondenkbaar zijn geweest dat een COC-voorzitter voor één politieke partij kiest.”

Haar critici, zoals SGP-Kamerlid Elbert Dijkgraaf, ergeren zich aan Bergkamps compromisloosheid en voorkeur voor onderwerpen die „lekker lopen in de publiciteit”. Dijkgraaf: „Ze focust wel erg op de weigerambtenaren. Zelf zou ik het beter vinden als zij haar aandacht verlegt naar échte problemen, zoals het hoge zelfmoordpercentage onder homoseksuele jongeren.”

Ook haar achterban is kritisch. „Waarom richt het COC in de media zoveel van zijn kostbare tijd aan die paar overgebleven weigerambtenaren die we in Nederland nog hebben”, vroeg Siep de Haan, bedenker van Gay Pride Amsterdam, zich af. En bekende homo’s als Evert Santegoeds van Privé en Merijn Henfling, oud-hoofdredacteur van homojongerenblad Expreszo, vroegen zich vorige week in deze krant af of het COC nog wel bestaansrecht heeft.

Door Bergkamps gehamer op kwesties als de weigerambtenaar zou een homomoeheid kunnen ontstaan. „Van homomoeheid kan geen sprake zijn als het gaat om gelijke rechten en sociale acceptatie”, vindt Bergkamp. Ze maakt zich zorgen over homo’s die uit hun huis worden gepest en scholieren die niet voor hun geaardheid durven uitkomen. Ook in multiculturele kring is homoseksualiteit vaak een taboe. „Het COC moet meer langs buurthuizen en moskeeën.”

Haar D66-collega Mascha ten Bruggencate sluit niet uit dat Bergkamp ooit nog eens de landelijke politiek ingaat. „Vera weet bij complexe discussies de hoofdlijnen vast te houden. Zij verzandt nooit in details. Ze is oplossingsgericht. Met die kwaliteiten kan je ver komen in Den Haag.” Haar hartsvriendin Daniëlle Zwaan denkt dat ze de kwaliteiten heeft om minister te worden. „Maar het zou mij ook niet verbazen als zij baas wordt bij een charitatieve instelling of semi-overheidsorganisatie. Met Vera kan je alle kanten op.”

Bergkamp zelf houdt zich op de vlakte over haar toekomstplannen. Zij zegt dat zij „breed maatschappelijk betrokken is” en wijst het vaker gehoorde verwijt dat zij aan verkokerd denken lijdt, van de hand. „Ik lees Privé en NRC. Ik kan geconcentreerd werken, maar ook uit de band springen”, zegt ze. Haar lesbisch-zijn geeft haar functie bij het COC „dat extra beetje vuur”, maar zij had met evenveel gemak vrijwilliger bij Greenpeace kunnen worden.