't Moet echt helemaal anders

Het crisisoverleg van de FNV begon dit weekend met samen eten uit grote schalen.

Uit eenheid én diversiteit moet een nieuwe beweging ontstaan, zegt Han Noten.

NOVUM42:FNV GAAT OP IN GROTE VAKCENTRALE:DALFSEN;04DEC2011-De FNV zal opgaan in een nieuwe vakvereniging - met verschillende vakorganisaties - die dichtbij mensen staat en herkenbaar is. Diversiteit en pluriformiteit, kenmerkend voor huidige arbeidsverhoudingen, worden de uitgangspunten. De ambitie is om een vormende kracht te zijn in de veranderingen van de samenleving en de beroepsoverstijgende belangen te behartigen van werkende mensen. Een in te stellen commissie van kwartiermakers gaat hiermee aan de slag. Unaniem De voorzitters van de federatie hebben zaterdag 3 december unaniem het advies van de verkenners Han Noten en Herman Wijffels overgenomen en zijn overtuigd van het blijvend belang van een sterke en moderne vakbeweging. De werktitel hiervoor wordt: 'De Nieuwe Vakbeweging'. Jetta Klijnsma is gevraagd om als kwartiermaker aan de slag te gaan. Zij heeft dit nog in overweging. Novum/hm/str.Harm Meter Novum HARM METER

In de schemering fietsten afgelopen vrijdag twee verkenners door de Overijsselse bossen. Ze gingen alvast vooruit naar café-restaurant Kappers in Hoonhorst en speelden daar voor het eerst in jaren een potje biljart. De ene was PvdA-prominent Han Noten, de ander Herman Wijffels, oud-voorzitter van de Sociaal Economische Raad (SER) en voormalig topman van de Rabobank en de Wereldbank.

Noten: „Ik had het idee dat ik aan het winnen was. Maar Herman moet niet te veel oefenen.”

In Dalfsen, drie kilometer verderop, glipten de voorzitters van de negentien FNV-bonden ondertussen de achterdeur van hotel Mooirivier uit om de verzamelde pers te ontlopen. „Een beetje giechelig” liepen ze langs de Vecht door de weilanden naar Hoonhorst. Daar werden ze ontvangen door Noten en Wijffels, de ‘verkenners’ die waren aangesteld om de bestuurscrisis te onderzoeken binnen de FNV, Nederlands grootste vakcentrale (1,4 miljoen leden).

„We hadden dit deel van het programma ‘De Ontmoeting’ genoemd”, vertelt Noten. De sterk verdeelde FNV-voorzitters zaten aan aan tafels van vijf en aten uit grote schalen: rode kool met stoofvlees en een vegetarische variant. „We wilden dat ze elkaar het eten aanreikten.”

Een etmaal crisisoverleg later maakten Noten en Wijffels zaterdagavond bekend wat al deels was uitgelekt. De FNV en de negentien FNV-bonden die zij overkoepelt, moeten opgaan in een nieuwe organisatievorm (werktitel: De Nieuwe Vakbeweging). Zonder Agnes Jongerius en zonder Henk van der Kolk, de voorzitters van respectievelijk de vakcentrale en FNV-Bondgenoten die rond het pensioenakkoord ruziënd tegenover elkaar stonden.

Noten: „Zaterdag om half vijf, aan het eind van de dag, heb ik Agnes Jongerius gevraagd: als journalisten je straks vragen wie de voorzitter moet worden van die nieuwe vakbeweging, wat zeg je dan? ‘Ik niet’, zei ze. ‘En ik ook niet’, zei Henk van der Kolk daarop. Uit zichzelf, al had hij me dat telefonisch al een keer gezegd.”

Was Jongerius aangebleven, dan had Noten dat „volmaakt onlogisch” gevonden, zegt hij. „Dat zou onverkoopbaar zijn. Nieuwe beweging, nieuwe mensen.”

Jongerius en Van der Kolk treden niet direct af. Mogelijk helpen ze mee om de vernieuwing in gang te zetten. Denken dat de bestuurscrisis binnen de FNV zich rond één vrouw en één man concentreerde, is „naïef en onnozel”, vindt Noten. „Het is veel breder. Het gaat om negentien voorzitters die geen vertrouwen in elkaar hebben. Het gaat om het volledige bestuurlijke systeem.”

De hele zaterdag in Dalfsen, van half tien tot half vijf, hebben de verkenners volgens Noten gepraat over het grootste en oudste probleem van de FNV: de scheve machtsverhouding tussen enerzijds de vakcentrale en de negentien aangesloten vakbonden, en anderzijds die tussen die bonden onderling.

De vakcentrale overlegt op nationaal niveau met het kabinet en werkgevers over grote thema’s als het pensioenstelsel en de sociale zekerheid. De vakbonden onderhandelen alleen op decentraal niveau met werkgevers over de cao’s: de lonen en de arbeidsvoorwaarden.

Verder verschillen de bonden binnen de FNV sterk van grootte. Er zijn kolossen zoals Bondgenoten (476.000 leden) en Abvakabo (360.000 leden) en kleintjes zoals FNV Sport en de Vereniging van Contractspelers met een paar honderd leden. Qua ledenaantal vertegenwoordigen Bondgenoten en Abvakabo meer dan de helft van de FNV. Maar qua stemverhouding hebben ze dan weer geen absolute meerderheid in het hoogste orgaan, de Federatieraad.

„Het is een volstrekt onevenwichtige machtsverhouding die geen vermogen tot vernieuwing biedt”, zegt Noten. „De laatste tien jaar zijn de bonden alleen bezig geweest om het verlies te beperken, om de afkalving van de verzorgingsstaat tegen te gaan. Dat is ook geen fijne boodschap naar buiten toe: we hebben de achteruitgang vertraagd, maar het had nog erger gekund. Zo bouw je geen vakbeweging op.”

De achterban van de bonden is vergrijsd en daarmee behartigen de bonden vooral ouderen, zegt Noten. „Jongeren ontbreken. Wie er niet is, speelt niet mee.”

De organisatie van De Nieuwe Vakbeweging moet anders. „Van onderaf”, zegt Noten. „We noemen het ook bewust een vakbeweging. Een vakorganisatie klinkt autoritair, als iets van vroeger.”

Het uitgangspunt wordt de „diversiteit en pluriformiteit” van de werknemers in Nederland. Er moeten nieuwe bonden komen per beroepsgroep of sector die herkenbaar zijn voor leden. Ook de twee andere vakcentrales in Nederland, CNV en MHP, zijn uitgenodigd om zich aan te sluiten. „Denk aan een bond voor schoonmakers”, zegt Noten. „FNV Bondgenoten bijvoorbeeld omvat zowel de supermarkten, de banken als de metaalindustrie. Die mensen zien er anders uit. Die denken anders.”

Met het opknippen van de bestaande grote bonden zou de macht binnen de vakbeweging gelijkmatiger verdeeld worden. Al wil Noten niet van ‘opknippen’ spreken. „Dat vind ik een heel naar woord. Dat is vernietigen, dat is destructief.” Net zo noemt hij De Nieuwe Vakbeweging liever geen overkoepelende vakcentrale. Dat ligt gevoelig bij de bonden. „Er is wel gesproken over een ‘schil’ of ‘nevengeschiktheid’.”

Officieel wordt De Nieuwe Vakbeweging een ‘gewone’ vakbond waar je rechtstreeks lid van kunt worden. Maar in de praktijk krijgt deze beweging dezelfde taken als de vakcentrale – en een beetje meer. Net als nu zal de vakbeweging het landelijke overleg voeren met het kabinet en de werkgevers. Het aantal thema’s waarover de beweging mag overleggen en haar zeggenschap zou wel meer worden beperkt dan nu.

Tegelijkertijd mag de beweging ook nieuwe bonden oprichten en concurrentiegeschillen tussen bonden beslechten. „Postbodes van Sandd vallen nu bijvoorbeeld onder Bondgenoten en die van PostNL onder Abvakabo. Een idiote situatie. De vakbeweging mag straks zeggen wie waarheen verhuist.”

Veel moet nog worden uitgewerkt in de komende maanden. Een gedetailleerd rapport hebben de verkenners bewust niet opgesteld, vertelt Noten. „Dat zagen we meteen. In vijf minuten. Als je een conflict hebt en je zet dingen op papier, dan krijg je ruzie over wat er staat. Zo werkt het.”

    • Eppo König