Meer knokken, minder praten

Voorzitter John Kerstens van FNV Bouw twitterde vrijdag: „Helemaal klaar voor een survival-weekend met wat goede vrienden in het pittoreske Overijsselse Dalfsen.”

De ‘goede vrienden’ zijn de top van de vakcentrale FNV en de negentien aangesloten vakbonden die in Dalfsen een uitweg zochten uit een splijtend conflict over pensioenen, AOW en langer werken. Zij hadden de hulp ingeroepen van Herman Wijffels (ex-voorzitter Sociaal-Economische Raad) en Han Noten (ex-NS en FNV Dienstenbond).

Hun oplossing gaat voorbij aan de bron van het conflict, het door een verdeeld FNV getekende pensioenakkoord met kabinet, werkgevers en de andere vakbonden. In Dalfsen gingen de voorzitters akkoord met een verstrekkend plan, dat een eind maakt aan de vakcentrale FNV, de tamelijk autonome top van de aangesloten bonden die op nationaal niveau in de SER onderhandelt met kabinet en werkgevers. Het Noten/Wijffelsplan vraagt tevens om decentralisatie van de grote bonden op basis van het werk van de leden. Daardoor moet een groter aantal zelfstandige vakbonden ontstaan die duidelijker herkenbaar zijn voor nieuwe, jongere leden.

Hoe de vanzelfsprekende spanning tussen de meer gedifferentieerde en geprofileerde basis en een nieuwe vakbondstop werkbaar kan worden, is nu onduidelijk. Datzelfde geldt voor de vraag hoe de bonden in de beslotenheid van eigen achterkamertjes de plannen uitvoeren.

Het survival-weekend in Dalfsen betekent het einde van de rol van Agnes Jongerius als FNV-voorzitter en van Henk van der Kolk als voorzitter van FNV Bondgenoten. Hun tegengestelde opvattingen over het pensioenakkoord gijzelden de FNV en indirect ook het sociaal-economisch overleg met de werkgevers en het kabinet. Dat zij beiden terugtreden is de enige uitkomst voor een nieuwe toekomst. Het ligt voor de hand dat meer bondsvoorzitters zich afvragen of zij moeten aanblijven.

Het is te vroeg om nu al conclusies te trekken, maar verkennenderwijs zijn er twee constateringen. Op het niveau van ondernemingen en bedrijfstakken zullen bonden harder knokken voor resultaat, al was het maar om de daling van ledenaantallen te keren. Alleen succes en aansprekende profilering trekken leden. Dat speelt de (SP-)aanhangers van directe belangenbehartiging in de kaart.

Op nationaal niveau is centraal overleg, ook wel bekend als het poldermodel, een kenmerkende Nederlandse reflex in crisistijd. Dat is de komende maanden gezien de FNV-reorganisatie zinloos. In het zicht van de eurocrisis en de kans op nieuwe staatsbezuinigingen is dat een extra onzekerheid voor kabinet, werkgevers én economie.