Excuses Staat voor slachting in Rawagede

Vierenzestig jaar na het bloedbad in Rawagede biedt de Nederlandse Staat zijn excuses aan voor de slachting in het Indonesische dorp. Ook krijgen negen nabestaanden een schadevergoeding van ieder 20.000 euro voor het verlies van hun mannen, die geëxecuteerd werden toen Nederlandse militairen in december 1947 het dorp binnentrokken. De schikking en de excuses komen nadat de rechtbank in Den Haag in september besloot dat de oorlogsmisdaad niet verjaard was.

De Nederlandse ambassadeur in Jakarta, Tjeerd de Zwaan, zal de excuses aanstaande vrijdag aanbieden tijdens de jaarlijkse herdenking van de massamoord in het dorp dat tegenwoordig Balongsari heet.

Liesbeth Zegveld, de advocaat van de nabestaanden, noemt de excuses „historisch”. „Er was een vonnis van de rechtbank voor nodig, en het heeft 64 jaar geduurd, maar dat de Staat geen hoger beroep instelt en excuses aanbiedt, wordt door de nabestaanden zeer gewaardeerd.”

Het is uniek dat de Staat officiële excuses maakt voor wandaden uit het verleden. Voor de Nederlandse rol in de slavernij en het gebrek aan bescherming voor de moslimbevolking van Srebrenica zijn bijvoorbeeld nooit excuses gemaakt.

Ook de excuses voor Rawagede waren controversieel. Drie jaar geleden sprak de toenmalige ambassadeur in Indonesië, Nikolaos van Dam, tijdens de herdenking op 9 december van „diepe verontschuldigingen” van de Nederlandse regering. In 2005 betuigde Ben Bot, toen minister van Buitenlandse Zaken, „spijt” voor het leed dat Indonesiërs was aangedaan tijdens hun oorlog om onafhankelijkheid. In beide toespraken werd het woord ‘excuses’ expliciet vermeden. Vorige week nog riepen Kamerleden van SP en GroenLinks de regering op excuses te maken. Hun motie daartoe werd verworpen door de regeringspartijen en gedogers PVV en SGP.

Dat de excuses er nu toch komen, is het resultaat van de onderhandelingen tussen het ministerie van Buitenlandse Zaken en advocate Zegveld. Zij prijst de opstelling van de Staat sinds de uitspraak van de rechter in september. „De schadevergoedingen zijn vooral een gebaar naar de weduwen in de laatste periode van hun leven. De excuses voor de wandaden zijn ook aan hen persoonlijk gericht, maar ze zullen door het hele dorp gehoord worden.”

In een schriftelijke verklaring zegt Minister Uri Rosenthal (Buitenlandse Zaken, VVD): „De excuses doen recht aan de ernst van de gebeurtenissen in Rawagede. Ik hoop dat zij de nabestaanden helpen deze buitengewoon moeilijke episode in hun leven af te sluiten.”

Er zijn verschillende lezingen over wat er op of rond 9 december 1947 is gebeurd in Rawagede. Volgens Indonesische autoriteiten werden 431 ongewapende burgers neergeschoten. De officiële Nederlandse telling houdt het op 150 doden.

De enige mannelijke inwoner die de executies overleefde, Saih Bin Sakam, heeft de excuses en de schikking niet meer mee mogen maken. Hij overleed vorig jaar, 88 jaar oud.