De krachtpatsers van het schaatsen

Schaatser Kjeld Nuis won in Thialf met overmacht de 1.000 meter.

Krachttrainer Ton Leenders speelt een cruciale rol in het succes van de Control-ploeg.

Kjeld Nuis of The Netherlands, left, is all smiles after winning the men's 1000 meters race against compatriot Stefan Groothuis , right, at the World Cup speed skating in Heerenveen, northern Netherlands, Sunday Dec. 4, 2011. (AP Photo/Peter Dejong) AP

Pure macht spat af van de jonge topschaatser Kjeld Nuis, als hij in een snelle tijd van 1.08,63 voor het eerst in zijn carrière een wereldbekerwedstrijd wint op de 1.000 meter. Zoals ploeggenoot Stefan Groothuis de afgelopen weken imponeerde met drie zeges op de middenafstanden en razendsnelle rondjes. „In onze opzet is krachttraining een heel belangrijke pijler”, zegt hun krachttrainer Ton Leenders. „Als je de krachttraining weghaalt, vallen de prestaties weg.”

De Control-ploeg van coach Jac Orie, vooral gericht op sprint- en middenafstanden, scoort ook de eerste vier weken van dit seizoen opvallend goed. De meeste schaatsers blijven zich verbeteren, met als blikvangers Groothuis en Nuis. Maar ook sprinter Jan Smeekens, allroundster Diane Valkenburg en talent Pim Schipper vallen op. In totaal won de ploeg drie nationale titels en plaatsten negen van de tien Control-schaatsers zich voor de wereldbeker. De oogst daarin? Vijf keer goud, drie keer zilver en twee keer brons.

„Onze kracht is een begeleidingsteam dat al jaren bij elkaar is”, zegt Orie. De inbreng van krachttrainer Leenders moet volgens Orie niet worden onderschat. „Ik werk al elf jaar met hem. Ton is allergisch voor oneerlijkheid. Hij zal nooit iets achter je rug doen en zegt altijd direct waar het op staat. Op het gebied van krachttraining en voeding is hij in mijn ogen een absolute topper.”

Voormalig gewichtheffer Leenders (51) begeleidt sinds 1980 onder anderen atleten, bobsleeërs, turners, volleyballers, basketballers en voetballers (SC Heerenveen). „Het voordeel van al die ervaring is, dat je veel fouten al hebt gemaakt en die nu kunt voorkomen”, zegt Leenders. Schaatsen? „Ik ben begonnen bij Sanex met Rintje Ritsma, Orie kwam als trainer en bepaalde de planning naar de Spelen van 2002. Hij kreeg vanaf dag één te maken met schaatsers die de krachttraining bij mij deden. Zo ontwikkel je een systeem met elkaar.”

Imponerend zijn de explosies waarmee krachtpatsers als Groothuis, bijgenaamd Bokito, of Nuis in het krachthonk gewichten van 100 tot 120 kilogram omhoog slingeren. „Hoge kilo’s en enorme versnellingen”, zegt Leenders. „Wij hebben wel zo’n beetje de sterkste schaatsers, dat krijg je als je jarenlang met halters traint. Maar het is niet de sterkste schaatser die wint. Het gaat erom wat je doet en wanneer. Een krachttraining werkt vier dagen door. Dat is in Nederland onbekend gebied, daar zie je het vaak misgaan en tot blessures leiden. Onze krachttraining heeft als doel dat ze in de ijstraining kwaliteit kunnen leveren.”

Overleg met hoofdcoach Orie is daarom cruciaal. „We hebben dagelijks veel contact omdat we allebei graag nadenken over wat een prestatie maakt. Wat betekenen testresultaten, waar zitten problemen en hiaten? Jac is vooral zo sterk omdat hij dingen ziet die niet goed zijn. Neem de tweede ronde van Kjeld of Stefan, die hartstikke sterk is. Maar dan zegt Jac: ‘Dat betekent juist dat de eerste of de derde ronde nog beter moet.’ Zo jaagt hij de boel aan. Ik ben dan weer sterk in het aandragen van mogelijke oplossingen.”

De prestatiecurve van de meeste Control-schaatsers loopt gestaag omhoog. „Sporters zijn bij ons systematisch opgebouwd vanaf een lager prestatieniveau”, verklaart Leenders. „Daar is Orie goed in: niet gegarandeerd scorende schaatsers inkopen, maar opbouwen. Nuis is daar een goed voorbeeld van. Hij kwam vanuit het gewest Zuid-Holland en is nu een van de besten van de wereld. Hoe langer iemand bij ons zit, hoe beter je ze gaat kennen. Kijk naar Groothuis, hij blijft zich nog steeds ontwikkelen.”

Het geheim van de snelle rondjes? „Niet de opening maar de tweede ronde blijkt het meest gerelateerd aan de krachttraining”, zegt Leenders. „Ik ent mijn training heel erg op algemene neurale sturing. De aansturing van de gewrichten moet je efficiënter maken, je moet de gewrichten leren bewegen ten opzichte van elkaar. Dat bereik je door de juiste vorm van krachttraining. Bewegingsefficiëntie leidt ertoe dat je op hetzelfde schaatstempo minder zuurstof gebruikt. Met andere woorden: je kunt je tempo verhogen, of overeind blijven op een 1.500 meter.”

Groothuis en Nuis zijn technisch gezien uitblinkers in het krachthonk, zegt Leenders. „Stefan heeft het goed opgepakt, Kjeld is technisch goed onderlegd.” Hoeveel zijn aanpak verschilt van anderen bleek toen sprinter Smeekens in 2009 naar Control overkwam van TVM, waar hij jarenlang werkte met de Amerikaanse krachttrainer Jim McCarthy. „Bij de eerste training namen we wat dingen door over techniek. Na 40 minuten stelde ik voor om nog wat kniebuigingen te doen, dan had hij tenminste een beetje getraind. Hij zakte zo door zijn hoeven! Ik vroeg of hij een lange zomerstop had gehad. Nee, hij had zijn vertrouwde dingen gedaan. Maar wat ik wil zien in de krachttraining, daarin bleek hij wonder boven wonder niets waard. Mooi om te zien hoe ook hij zich bij ons heeft ontwikkeld.”