Geschaduwd door duistere heren en eigen geweten

De Duitse schrijfster Christa Wolf is op donderdag 1 december, op 82-jarige leeftijd, overleden. Ze snakte naar erkenning van autoriteiten maar hekelde de leugens van het socialistische regime. Gewetensnood werd zo haar inspiratiebron.

Ze was véél meer dan de bekendste schrijfster van de DDR. Christa Wolf schreef klassiekers die weerklank vonden aan weerszijden van de Muur, want ze gingen over de Duitse geschiedenis en over universele dilemma’s. Gisterochtend stierf Christa Wolf in een Berlijns ziekenhuis na een zware ziekte. Ze werd tweeëntachtig jaar.

Christa Wolf, geboren Ihlenfeld, groeide op als kruideniersdochter in het stadje Landsberg an der Warthe. In de winkel en op school werd ze omringd door enthousiaste nazi’s – tot de Russen kwamen. De Duitsers uit wat nu Polen is sloegen op de vlucht, maar verder dan een dorp in Mecklenburg kwam de karavaan niet. Daar deelden de Sovjets al de lakens uit en Christa, toen zestien, werd schrijfhulp bij de nieuwe burgemeester.

Het is het begin van haar tot haar einde toe durende trouw aan het socialisme. De idealen van solidariteit, gelijke kansen en rechtvaardigheid heeft Christa Wolf sinds haar omscholing tot antifascist altijd en overal verdedigd. Maar ze kwam ook op voor de rechten van het individu. De hoofdpersoon van haar roman Nachdenken über Christa T. (1968) gaat niet alleen kapot aan leukemie maar ook aan het conflict tussen haar persoonlijke behoeften en de eisen van het collectief. Daarmee doelde de schrijfster op de DDR, maar de lezers in het Westen herkenden zich evengoed in Wolfs aanpassingswillige maar eigenzinnige heldin.

Dit artikel werd gepubliceerd in NRC Handelsblad op Vrijdag 2 december 2011, pagina 22 - 23. Abonnees kunnen het hele artikel hier lezen.

    • Anneriek de Jong