Zelfs Kasparov is geen wonderdokter

W at sommigen al bekend was en door velen werd vermoed, werd ongeveer een maand geleden bevestigd in het tijdschrift New in Chess: De Amerikaan Hikaru Nakamura werkt sinds een jaar samen met Garry Kasparov, en zijn rijke sponsor Rex Sinquefield is de koppelaar geweest.

Hun eerste trainingsbijeenkomst was vorig jaar december in wat Macauley Peterson, die Nakamura voor New in Chess interviewde, beschrijft als „Kasparovs 3,4 miljoen dollar penthouse appartement in Manhattans Upper West Side”. Schakers zijn door Marcel Duchamp en Hein Donner wel eens vergeleken met bedelmonniken, maar er zijn er die hun bedelnap goed gevuld hebben.

Een maand later won Nakamura het Tata Steel-toernooi in Wijk aan Zee, en in dat interview schrijft hij dat voor een groot deel toe aan de samenwerking met Kasparov. Samenwerking met Kasparov betekent niet alleen tegenover elkaar zitten aan een schaakbord, het is ook regelmatig contact via skype en vooral: toegang tot zijn legendarische database, waarin al zijn openingsanalyses zijn opgeslagen.

Die database is geen voltooid monument; hij wordt voortdurend bijgewerkt. Zowel Magnus Carlsen, Kasparovs vorige pupil, als Nakamura werd vlak voor een partij opgebeld door Kasparov, omdat die een lek in het openingsrepertoire had gevonden.

Voor Carlsen was het een bron van ergernis. Hij wilde niet vlak voor een partij gestoord worden. Nakamura nam het laconieker op. Hij speelde de door Kasparov lek verklaarde openingsvariant toch, en won.

In de laatste ronde van het Tal Memorial in Moskou moesten de twee leerlingen, Carlsen en Nakamura, tegen elkaar. Een moeilijke situatie misschien. Ze wisten van elkaar precies welke geheime wapens van Kasparov ze kenden. Carlsen won die partij, maar met geheime wapens had dat niets van doen.

Door die zege won Carlsen het Tal Memorial samen met Levon Aronian. Het geld werd gedeeld, maar omdat Carlsen een keer meer zwart had gehad, werd hij tot winnaar uitgeroepen, wat Aronian onzinnig noemde. Nakamura werd laatste in het Tal Memorial, dus zelfs Kasparov is geen wonderdokter.

Na afloop zei Carlsen in een interviewtje dat het toernooi had laten zien dat de verdediging een ongekend hoog niveau had bereikt, waardoor het erg moeilijk was geworden om een partij te winnen.

Dat kun je wel zeggen als je zijn eigen verdediging in de volgende partij ziet. Na een janboerenfluitjes-opening van Carlsen staat Kramnik op beide vleugels beter. Kramnik speelt niet helemaal perfect (wie wel?), maar wel energiek, en toch had Carlsen aan het eind de partij nog kunnen winnen.

Vladimir Kramnik-Magnus Carlsen, Tal Memorial 2011

1. c4 e5 2. g3 Pf6 3. Lg2 h6 4. Pc3 Lb4 5. e4 Pc6 6. Pge2 Lc5 Hm, zei Tom Poes. Eerst het vreemde zetje 3...h6 en dan de loper in twee stappen naar c5. We hebben hier met een eigenzinnig persoon te doen. 7. d3 d6 8. h3 Ph7 9. a3 a6 10. 0-0 Pg5 11. Kh2 Pe6 12. f4 Ld7 13. b4 La7 14. Pd5 Ped4 15. Pec3 Wit heeft op twee vleugels het initiatief. Carlsen dacht nu over 15...0-0, maar volgens Kramnik zou dat wanhoop zijn. Inderdaad zou wit dan een geweldige aanval krijgen. 15...Le6 16. f5 Ld7 Tijd lijkt niet te tellen voor Magnus. 17. Tb1 Pb8 18. c5 dxc5 19. bxc5 Lc8 20. Dh5 Na al zwarts terugtrekkende bewegingen is het niet vreemd dat er voordeel voor wit in zit. Dat was te bereiken met 20. Dg4 Kf8 21. Dh5, waarna de sterke zet 22. f6 niet te verhinderen valt, omdat wit na 21...f6 met het fraaie 22. Pxf6 een winnende aanval zou krijgen. 20...Pd7 21. Pa4 21. Lg5 Dxg5 22. Pxc7+ leidt ook niet tot duidelijk voordeel. 21...c6 22. Pdb6 Pxc5 23. f6 g5 24. Lxg5 Pxa4 25. Pxa8 b5 Een chaotische stelling. Het is een waar wonder dat wits paard tot het eind van de partij op a8 in leven blijft. 26. Le3 Lb8 27. g4 Tg8 28. Dxh6 Le6 29. Tbc1 Kd7 30. Lxd4 exd4+ 31. e5 Pc3 32. Txc3 Energiek spel van Kramnik, maar de kansen blijven ongeveer in evenwicht. 32...Lxe5+ 33. Kh1 dxc3 34. De3 Db8 35. Dc5 Hier had hij beter 35. d4 Ld6 36. d5 cxd5 37. Pb6+ Kd8 38. Pxd5 kunnen doen. 35...Dd6 36. Da7+ Kd8 37. Dxa6 Ld4 38. Da5+ Kc8 39. Da6+

Nu had Carlsen met 39...Kb8 in het voordeel kunnen komen. Dan wordt na 40. Pb6 Lc8 de aanvalspoging 41. Da8+ Kc7 42. Da7+ Lb7 43. Pd5+ weerlegd door 43...Dxd5, dus wit moet het bescheiden aanpakken met 41. Pxc8 Txc8 42. a4 b4 43. Dc4 Dc5 44. Db3. Dat is op het eerste gezicht nog onduidelijk, maar Sergei Sjipov gaf hier de sterke zet 44...Le5 aan, met de bedoeling Ld6 en De5, waarna zwart behalve zijn dreigende vrijpionnen ook nog koningsaanval heeft. 39...Kd8 40. Da5+ Kc8 41. Da6+ Remise. Een ernstige slordigheid van Carlsen, want nu de tijdcontrole gehaald is, had hij in alle rust de consequenties van 41...Kb8 kunnen bestuderen.

    • Hans Ree