Unieke orchidee bloeit alleen 's nachts

De bijzondere orchidee die Ed de Vogel van het Leids herbarium had gevonden op het eiland New Britain van Papoea Nieuw Guinea, wilde maar niet bloeien in de tropische kas van de Hortus. Het plantje kreeg wel knoppen, maar tot frustratie van de botanicus bleven de bloemen uit. Totdat hij het plantje mee naar huis nam om het nog eens wat nauwkeuriger te bestuderen.

Tot verrassing van De Vogel openden de knoppen zich om tien uur ‘s avonds, toen het al donker was. De bloemen bloeiden maar één nacht, waarna ze verlepten. Dat verklaarde waarom het plantje in de kas nooit in bloei was gezien.

“Het is de eerste soort van de meer dan 25.000 bekende orchideeënsoorten in de wereld die uitsluitend ‘s nachts bloeit”, zegt André Schuiteman aan de telefoon vanuit Londen. Daar werkt hij als orchideeënspecialist bij Kew Gardens. Schuiteman is eerste auteur van het artikel waarin hij en Ed de Vogel de orchidee beschrijven als nieuwe soort (Botanical Journal of the Linnean Society, november).

Het plantje, dat de wetenschappelijke naam Bulbophyllum nocturnum heeft gekregen, heeft groene bladeren van maximaal 6,2 centimeter lang en 3,2 centimeter breed. De bloemen, die individueel op een steeltje zitten, zijn ongeveer 2 centimeter lang. Ze hebben drie geelgroene kelkbladen met rode vlekjes in de buurt van de bloembodem die tijdens de bloei in de vorm van een driehoek wijd open gaan staan. Dan komen ook grijsgroene draadvormige aanhangsels tevoorschijn.

Waarschijnlijk is de orchidee voor zijn bevruchting afhankelijk van een of twee soorten insecten, die precies passen op de bloem. Veel orchideeën hebben zo’n nauwe relatie met specifieke bestuivers. De bloemen van B. nocturnum lijken op slijmzwammen waarop vliegjes afkomen.

Hoewel een nachtbloeiende orchidee een unicum is, vermoedt Schuiteman dat er meer soorten zijn die dat doen. “Het probleem is alleen om ze te vinden”, zegt hij, “Want overdag zie je ze niet. Alleen ‘s nachts zou je de bloempjes kunnen opsporen.”

Schuiteman is somber over de toekomst van het regenwoud waarin B. nocturnum werd gevonden. “In het gebied wordt selectief gekapt, waarbij alleen de beste bomen worden weggehaald en de rest blijft staan. Maar daarvoor worden toch wegen aangelegd, waardoor het bos ook voor andere mensen toegankelijk wordt.”

Sander Voormolen

    • Sander Voormolen