Schandaal

U lag er niet wakker van, maar afgelopen week is besloten het museumgoudA niet te royeren als lid van de Nederlandse Museumvereniging. Het museum had het schilderij The Schoolboys van Marlene Dumas uit de collectie op eigen houtje voor een kleine miljoen euro laten veilen bij Christie’s, naar eigen zeggen om een faillissement af te wenden. Alle regels waren met voeten getreden, het schilderij had eerst aan andere Nederlandse musea moeten worden aangeboden. De museumwereld sprak er schande van en eiste sancties. De voorzitter van de vereniging liet weten dat het hier om een principekwestie ging: „De leden vinden principieel dat een museum nooit collectiestukken mag verkopen om de financiële nood te lenigen. Zeker in tijden van bezuinigingen, waarin musea onder druk staan, in het belangrijk dit principe te onderstrepen.”

Principes in Nederland – we staan er pal voor, totdat ze consequenties dreigen te krijgen

Dat was in september.

Maar nu leven we twee maanden later – en bovendien in Nederland. Afgelopen week stemde een ruime meerderheid van de musea tegen een royement. De huidige voorzitter van de Museumvereniging ziet in de ommezwaai enkel standvastigheid: „Vandaag is geconstateerd dat de eenheid bewaard moet blijven. De rijen hebben zich gesloten.” Heeft de lukrake verkoop van het topstuk dan helemaal geen gevolgen? Jawel, wat dacht je. De musea gaan gezamenlijk eens goed naar de bestaande regels kijken. „We staan achter het beheer en behoud van de collecties.”

Principes in Nederland – we staan er pal voor, totdat ze consequenties dreigen te krijgen. Je zag dat al aan de protesten tegen de radicale bezuinigingen op cultuur. Deze zomer stond niets minder dan de beschaving op het spel, de kunstwereld moest een gesloten front vormen. Een paar maanden later duwt men elkaar opzij om bij Halbe Zijlstra op schoot te mogen.

Ook de Goudse cultuurwethouder, Daphne Bergman, heeft principes. Voor de beslissende vergadering van de Museumvereniging, publiceerde ze een apologie in de Volkskrant. Waarom had zij ingestemd met de lukrake verkoop van The Schoolboys? Simpel: omdat het schilderij niks met Gouda te maken had.

Huh? De wethouder legt uit. MuseumgoudA heeft zich geprofileerd als een museum voor hedendaagse kunst (vandaar die krankzinnige naam). Dat is mooi, maar het ging ten koste van een „scherp profiel”. Omdat profiel scherp te krijgen gaat het museum zich „de komende jaren presenteren als het geheugen van Gouda en dé plek voor wie de geschiedenis en kunst van Gouda wil ontdekken en beleven. Als wethouder steun ik deze keuze.”

Wat zijn de gevolgen van die keuze? Bergman: „Consequentie is dat moderne kunst die geen directe relatie heeft met Gouda, wordt afgestoten. Dat is een breuk met de koers van de afgelopen jaren. En dat doet pijn.”

Welnee, dat doet helemaal geen pijn. Dat is een Blekeriaanse manoeuvre: zeggen dat je er zelf echt de pest over in hebt, dat het geen schoonheidsprijs verdient en dat je, dat mag u best weten, er slapeloze nachten van hebt gehad – de nieuwe mantra van bestuurders die gewoon hun schaamteloze gang willen gaan. Deze wethouder van de kosmopolitische partij D66 stemt in met de illegale verkoop van een topstuk uit haar museum omdat het niet provinciaals genoeg is. Het schilderij van Dumas is voorgoed uit Gouda verdwenen – dat doet pijn – maar het museumgoudA krijgt er wel een scherp profiel door. De collectie Goudse kleipijpen kan volledig intact blijven.

Het was dus helemaal geen noodgreep. Het was gewoon beleid.

De affaire rond de stiekeme verkoop van het schilderij legt iets onverkwikkelijks in de Hollandse bestuurscultuur bloot. De directeur van het museum, Gerard de Kleijn, die alle regels faliekant negeerde omdat hij ze „achterhaald” vond, mag blijven zitten. Zijn museum mag ongestraft blijven genieten van de voordelen van het lidmaatschap van de Museumvereniging. De vereniging heeft „de rijen gesloten”. Wethouder Bergman werkt stug door aan haar scherpe profiel.

Alleen het schilderij van Dumas zien we nooit meer terug. Dat is meer dan wanbeleid. Het is een schandaal.

    • Bas Heijne