Olie-embargo schaadt Europa meer dan Iran

Europa zag deze week af van een olie-embargo tegen Iran, waarop Frankrijk en Groot-Brittannië aangedrongen hadden. Zo’n zet zou de olieprijzen kunnen opjagen.

De prijs van een vat ruwe olie klom deze week tot boven de 100 dollar, opgestuwd door de roep om een Europees olie-embargo tegen Iran en berichten over gestegen consumentenvertrouwen in de Verenigde Staten. Maar de stijging werd beperkt door zorgen over de eurocrisis en een lagere industriële productie in China, het land dat na de VS de grootste olieconsumptie ter wereld heeft.

Hoewel de Europese ministers van Buitenlandse Zaken donderdag afzagen van een olie-embargo tegen Iran, zijn de zorgen om het land bepaald niet verdwenen. De irritaties liepen hoog op, toen dinsdag de Britse ambassade en de ambtswoning in Teheran bestormd werden. Aanleiding daarvoor waren de verscherpte sancties die Groot-Brittannië, de VS en Canada vorige week instelden tegen het Iraanse regime. Die volgden op nieuwe aanwijzingen dat Iran aan een kernbom werkt. Frankrijk wil dat de Europese Unie een boycot voor Iraanse olie instelt, Londen sloot zich daar na de bestorming bij aan.

Iran is de op twee na grootste exporteur van ruwe olie ter wereld, na Saoedi-Arabië en Rusland. Vorig jaar leverde dat Teheran zo’n 73 miljard dollar netto op, de helft van het overheidsinkomen. Van de 2,2 miljoen vaten per dag ging vorig jaar 60 procent naar Azië. Slechts 20 procent ging naar landen in de EU, vooral naar Italië, Spanje en Griekenland. Deze landen hebben donderdag bij het ministersoverleg in Brussel om uitstel van een embargo gevraagd, zodat zij alternatieve leveranciers kunnen zoeken. Gevraagd wordt of Saoedi-Arabië bereid is de productie te verhogen. De gedachte is nu dat de EU in januari tot een embargo kan komen.

Wat zou dit betekenen voor de olieprijs? Dat hangt sterk van de Iraanse reactie af, denkt Tim Boon von Ochssee, energie-econoom bij ABN Amro. „Europa zou zo’n 600.000 vaten Iraanse olie minder per dag afnemen, maar OPEC kan nu 4,5 miljoen vaten per dag extra produceren. Er zou pas een echt probleem ontstaan als Iran militaire actie onderneemt in de Straat van Hormuz. Daar moet 40 procent van de wereldwijde olie-export doorheen. In dat geval zou de prijs van ruwe Brent [Noordzee-olie], die nu op 110 dollar ligt, minimaal naar 150 dollar per vat schieten. Maar het lijkt me sterk dat de Amerikaanse marine – die een grote aanwezigheid in de regio heeft – dat zou toestaan. Die zou in elk geval onmiddellijk ingrijpen.”

Iran kan een embargo ook vóór zijn, vermoedt JPMorgan, en de export naar Europa staken of verminderen als een embargo ophanden is. Als een soort pre-emptive strike. „Dit zou ongetwijfeld een schok veroorzaken die kan oplopen tot 20 of 30 dollar per vat”, aldus de Amerikaanse bank. De kans op een dergelijke verstoring is door de gebeurtenissen van de afgelopen weken significant gestegen, zegt JPMorgan.

Illustratief voor de stress die de kwestie-Iran in het Westen veroorzaakt is ook de studie die de Amerikaanse obligatiebelegger Pimco deze week publiceerde over de mogelijke gevolgen van een Israëlische militaire aanval op de Iraanse nucleaire installaties. In het meest behoudende scenario wordt de export minimaal verstoord, maar zorgt de schok toch voor een tijdelijke prijsstijging tot ongeveer 125 dollar per vat. Als Iran de export voor een half jaar stillegt zou de prijs gedurende die periode oplopen tot 150 dollar, met uitschieters naar boven. „Behoorlijk gevaarlijk”, schrijft Pimco, met schadelijke gevolgen voor de wereldeconomie.

Dan is er nog een ‘Armageddon-scenario’, waarin ook de productie en/of de export in de omliggende landen wordt verstoord, bijvoorbeeld als de Straat van Hormuz dichtgaat. Dit scenario is volgens Pimco zo zwart dat het bedrijf er geen prijs bij durft te noemen.

Maar voorlopig houden analisten meer rekening met een door de eurocrisis aangewakkerde economische recessie dan met een oorlog. ABN Amro-econoom Boon von Ochssee: „De olieprijs is deze week een paar dollar gestegen maar ik verwacht dat die de komende tijd stabiel blijft of licht daalt. Wij houden nu al rekening met een economische krimp van 0,8 procent voor de eurozone in 2012. Het laatste wat we kunnen gebruiken is een nog hogere olieprijs. Dat leidt op de middellange termijn weer tot hogere inflatie. Ik denk dat een embargo voor de wereldeconomie op een heel slecht moment zou komen.”

    • Hanneke Chin-A-Fo