Kosmische zeer langdurige gammaflits op Kerstdag blijft raadsel

Wat was de oorzaak van de stoot gammastraling die vorig jaar op Eerste Kerstdag in het sterrenbeeld Andromeda werd waargenomen? De dood van een ster of die van een komeet? De gammaflits werd ontdekt door NASA’s Swift-satelliet en onderscheidde zich in vele opzichten van de andere kosmische gammaflitsen die – gemiddeld zo’n tweemaal per dag – door deze satelliet worden waargenomen. Astronomen suggereren deze week in Nature twee oorzaken van deze ‘Kerstflits’, maar die maken het raadsel alleen maar groter.

De gewone gammaflitsen ontstaan tijdens de krachtigste explosies in het heelal. Algemeen wordt aangenomen dat zij optreden als zware sterren aan het einde van hun leven exploderen, of als twee dicht om elkaar draaiende neutronensterren op elkaar botsen. Hierbij wordt dan gebundelde gammastraling uitgezonden, die met speciale satellieten kan worden ontdekt. Vervolgens kan met telescopen op aarde in andere golflengtegebieden het nagloeien en uitdoven van de explosiehaard worden bestudeerd.

Het unieke van de Kerstflits (GRB101225A) was dat hij extreem lang duurde, meer dan dertig minuten, en op andere golflengten heel zwak was. Verder waren in het spectrum geen tekenen van waterstof of andere elementen te zien. Christina Thöne en haar collega’s denken daarom dat het hier ging om de botsing tussen een neutronenster en de heliumkern van een andere ster die zijn waterstofmantel was kwijtgeraakt. De gammaflits zou volgens dit model van een afstand van vijf miljard lichtjaar zijn gekomen, dus uit een ver sterrenstelsel.

Sergio Campana en collega’s denken daarentegen dat de neutronenster een komeetachtig object heeft opgeslokt. Misschien draaide deze komeet al rond de neutronenster, of betrof het een komeet die rond een andere ster draaide die de neutronenster toevallig passeerde. De komeet zou eerst door getijdenkrachten uiteen zijn getrokken en vervolgens opgeslokt. Volgens dit model zou de gammaflits van een afstand van maar 10.000 lichtjaar, dus uit ons eigen melkwegstelsel, zijn gekomen.

In een begeleidend commentaar zegt de Italiaanse astrofysicus Enrico Costa dat beide hypothesen plausibel zijn, maar dat minstens één van hen fout moet zijn. Welke de juiste is, zal pas kunnen worden uitgemaakt als de afstand tot de explosiehaard wordt gemeten. Tot dan blijft de Kerstflits een raadsel. George Beekman

    • George Beekman