Het verdriet van De 9 Straatjes

Negen authentieke straatjes met kleine winkels vormen een uniek winkelgebied in Amsterdam. Maar nu komen de grote jongens.

et is zaterdagmiddag, ruim een week voor Sinterklaas, en je kunt over de hoofden lopen in De 9 Straatjes in Amsterdam. Vooral toeristen en dagjesmensen bevolken de met feestverlichting versierde winkelbuurt in het centrum. Twee vriendinnen van een jaar of vijftig, de een uit de Achterhoek, de ander uit Veenendaal zijn „een lekker dagje uit”. Van een vriendin hoorden ze dat hier „zulke leuke kleine winkeltjes” zitten. Ze hebben niks gekocht, maar bij een tweedehands meubel- en lampenwinkel „ontzettend gelachen” om de „grappige dingen die onze grootouders vroeger in huis hadden”.

In vrijwel elke reisgids wordt De 9 straatjes – de negen zijstraatjes van de Prinsengracht, Keizersgracht, Herengracht en de Singel, begrensd door de Raadhuisstraat en de Leidsegracht – tegenwoordig geprezen als een authentieke en sfeervolle buurt. Volgens reisgids The Lonely Planet, bijvoorbeeld, is het the tic-tac-toe board of Amsterdam shopping. De website I Amsterdam prijst het aan als „een knus geheel”.

Monumentale panden, smalle straatjes, charmante bruggetjes over de grachten: de straatjes hebben hun uiterlijk mee. En dat op amper vijf minuten loopafstand van de Kalverstraat.

Maar wat de buurt vooral uniek maakt zijn de kleine, bijzondere winkels, waarvan de tweedehands kleding- en interieurwinkels het bekendst zijn. Winkels als Laura Dols, Lady Day, Djoeke Wessing, ’t Runnertje en Zipper, die er er al sinds de jaren zeventig zitten.

Hoofdprijs

Maar juist die smaakmakers raken de laatste tijd vaak in de problemen. Met de populariteit van de buurt (sinds drie jaar spreken de winkeliers van „hysterische Kalverstraat-taferelen”) zijn de huurprijzen gestegen tot bedragen die niet op te brengen zijn door kleine ondernemers. Slagers, groentemannen en natuurvoedingswinkels hebben plaatsgemaakt voor monobrand stores van internationale modemerken die graag meeliften op het succes van de wijk, en zonder morren de hoofdprijs betalen. Het zijn veelal modieuze ketens in het middensegment, met een wat alternatieve of street insteek: Fred Perry, Carrhart en Vans, bijvoorbeeld. Daarnaast zijn de duurdere denimwinkels goed vertegenwoordigd met ondermeer Spoiled en Denham the Jeanmaker. Ook modeketen Vanilia, te vinden in vrijwel elke grote winkelstraat in Nederland, heeft een filiaal. Het Nederlandse Scotch & Soda zelfs drie.

„De 9 Straatjes zijn op dit moment gewoon de beste locatie in Amsterdam”, zegt Wietse Mol, salesmanager van Filippa K, dat eind oktober een winkel opende in de Wolvenstraat „Het is druk, maar door alle speciaalzaken niet te mainstream.”

Het grote gerucht dat door de buurt gaat is dat er een McDonald’s onderweg is. „Dan is het einde definitief zoek”, zegt Lony Scharenborg, de straatmanager van De 9 Straatjes.

Vodden

Het pand van waaruit Laura Dols haar om de feestjurken beroemde tweedehandswinkel runt, is van haarzelf. De afgelopen tien jaar huurde ze ertegenover nog een tweede pand van haar buurman. Toen hij het pand verkocht aan een makelaar werd de huur opgeschroefd van zo’n 2.500 euro per maand, naar meer dan 7.000 euro. „En dat kan ik met mijn vodden niet betalen”, zegt Dols. Ze ging eruit, en afgelopen oktober opende het Zweedse kledingmerk Filippa K z’n derde Amsterdamse winkel op die plek. „Een mooie winkel hoor,” zegt Dols, „maar erg duur. Makelaars beweren dat het goed is voor de buurt als er high-end winkels in komen, die hun panden voor veel geld opknappen. Maar dat is yuppengelul, het moet hier geen P.C. Hooftstraat worden.”

De naam De 9 Straatjes („simpel, precies wat het is”) werd vijftien jaar geleden bedacht door Djoeke Wessing, die al dertig jaar art deco meubelstoffen, lampen en curiosa in de Huidenstraat verkoopt. „Ik dacht: waarom is dit eigenlijk geen gebiedje waar toeristen op afkomen, zoals de Jordaan?” Op aanraden van de gemeente richtte ze in 1996 met een klein groepje gelijkgestemden een ondernemersvereniging op. Na het nodige lobbywerk bij de gemeente werden in 1997 bordjes met ‘De 9 Straatjes’ onder de straatnaamborden geplaatst. Nog een paar jaar later stonden De 9 Straatjes echt op de kaart. De buurt werd ontdekt door het grote publiek.

„Het begon als een alternatieve buurt, maar dat is er nu echt af”, zegt Marijke Bijkerk, van vintagewinkel Lady Day in de Hartenstraat. Ze is vanaf het begin bij de ondernemersvereniging betrokken. „We gaan aan ons eigen succes ten onder. We wilden destijds graag dat er veel mensen zouden komen, maar met de slimme jongens die zien dat er iets te halen valt, hadden we geen rekening gehouden.” De laatste jaren wordt Bijkerk vrijwel maandelijks benaderd door makelaars en investeerders die haar pand willen kopen.

Dit jaar ging ze in op zo’n aanbod: in juni 2012 sluit Lady Day voorgoed de deuren. In de buurt ging het gerucht dat McDonald’s haar pand over zou nemen. Het blijkt Marc O’Polo te zijn. „Volgende week word ik 64, mijn compagnon is bijna 66. De ontwikkelingen hebben ons een mooi pensioen opgeleverd.” Een woordvoerder van McDonald’s laat weten geen plannen te hebben, of hebben gehad, zich in de buurt te vestigen.

Opmerkelijk is dat vrijwel elke winkelier beweert geen cent meer te verdienen door de „busladingen vrouwen uit de provincie”. Laura Dols: „Ze komen in groepjes, zetten hoedjes op en maken foto’s van elkaar. ‘Kijk, dit is leuk voor carnaval!’ . Ze halen je winkel overhoop, maar kopen niks.”

De denimwinkels klagen dat hun koopwaar juist te duur bevonden wordt. Gregor Jaspers van ‘denimbar’ Spoiled: „Er komen groepjes Libelle-vrouwen die met open mond naar een truitje kijken en niet kunnen geloven dat het 150 euro kost.” Toeristen gaan volgens hem wel weer vaak tot aankoop over.

Een pand in De 9 Straatjes is geen garantie voor succes, zegt Lony Scharenborg. Strellson (pakken), Eastpak, Le Coq Sportif en Paul Frank hielden het stuk voor stuk binnen twee jaar voor gezien. „Ketens betalen vaak een uitkoopsom van zo’n twee à drie keer de jaarhuur, een paar duizend euro huur, én een paar man personeel. Is dat nou lucratief in deze tijd?”

Scharenborg is aangesteld door de ondernemersvereniging. Als straatmanager wijst ze ondernemers op hun rechten. Zo kan een absurde huurstijging aangevochten worden door de bedrijfshuuradviescommissie van de Kamer van Koophandel. „Maar hoe meer panden je om je heen krijgt met hoge huren, hoe moeilijker het wordt.”

De kleine ondernemers zijn overigens niet over elke nieuwe winkel ontevreden. Camerawinkel Lomography (plastic retrocamera’s) valt in de smaak. En ook met de komst van Cos, de iets duurdere, minimalistische keten van H&M, lijken de meeste winkeliers geen problemen te hebben – die zit tenslotte nog nergens anders in Amsterdam. Bijkerk: „De meeste makelaars proberen gelukkig wel leúke ketens in de panden stoppen. Geen Blokker en dergelijke.”

Dat gaat ook niet gebeuren, zegt Michiel Hoitsma van makelaardij B&O Retail, die onder meer Filippa K, Lomography en Scotch & Soda aan panden in De 9 Straatjes hielp. „Het wordt hier geen tweede Kalverstraat. Alleen al vanwege de maat van de winkels hier, daar past geen Kruidvat of Blokker in.”

Hoezeer de kleine ondernemers de veranderingen ook betreuren, de meesten zijn het er over eens dat er weinig aan te doen valt. Er worden vergelijkingen getrokken met Soho in New York. Of dichterbij huis: de Amsterdamse Pijp, leuk gemaakt door kunstenaars, en vervolgens overgenomen door yuppen. Waarna weer een andere wijk opbloeit.

„Maar dat is juist het verdriet van De 9 Straatjes”, zegt Laura Dols. „Er kómt niet zomaar nog zo’n wijk. Het kan wel leuk worden in Oost, maar dagjesmensen kuieren daar echt niet zomaar even heen.”

de9straatjes.nl