Gespleten FNV gouden kans minister Kamp

Dit is het beste moment om iets positiefs te zeggen over de vakbeweging in het algemeen en de vakcentrale FNV in het bijzonder. Het beste moment, omdat de dagen van de FNV zoals we dat nu kennen geteld lijken. Vanavond opent het stadhuis van Dalfsen voor een persconferentie van Han Noten en Herman Wijffels. Noten is daar na een carrière in de Dienstenbond FNV en het bedrijfsleven burgemeester.

Noten en Wijffels brengen verslag uit als ‘verkenners’ van de toekomst van de gespleten FNV. Oorzaak: het pensioenakkoord van kabinet, werkgevers en de andere bonden. Je bent vóór of tegen verplichte extra bijdragen van werkgevers aan pensioenen als het tegenzit. Vóór of tegen meer kans op pensioenonzekerheid. Vóór of tegen voorzitter Agnes Jongerius.

Haar positie en die van opposanten als Henk van der Kolk (voorzitter FNV Bondgenoten) wordt ondergraven door uitgelekte frases als ‘het ontbreken van individueel leiderschap’. Dat is de opmaat naar een doorstart met nieuwe leiding.

De Noten-Wijffels verkenning is de prelude voor een commissie van goede diensten die de vernieuwing van de FNV moet vormgeven. Wie voor zo’n goed doel eerst verkenners moet inschakelen verkeert in een bijna existentiële crisis.

Juist die crisissfeer laat zich slecht rijmen met een opmerkelijk, maar weinig opgemerkt tabelletje in de meest recente Sociale Staat van Nederland van denktank SCP, het Sociaal en Cultureel Planbureau. Het vertrouwen in instituties als de Tweede Kamer en de regering is tussen 2001 en 2010 scherp gedaald, maar burgers hebben juist extra vertrouwen in de vakbeweging. Dat loopt van 48 procent in 2001 via een piek van 62 procent in de middenjaren van het decennium naar 59 procent in 2010. Jongerius, sinds mei 2005 FNV-voorzitter, verdient een deel van de eer. Ter vergelijking: het vertrouwen in de regering is 48 procent (minus 16 procentpunt). In de Tweede Kamer 55 procent (minus 10 procentpunt).

Extra vertrouwen, maar minder leden en minder invloed. Werkgeversvoorzitter Bernard Wientjes is nummer 1 in de Volkskrant top-200 van invloedrijke Nederlanders, Jongerius staat 17.

Aan de ‘markt’ voor de zorgen van de mensen ligt het niet. Die knappert als een haardvuur. Drie van de vijf onderwerpen waarover burgers zich de meest zorgen maken (economische situatie, werkloosheid en pensioen) passen in het traditionele vakbondsdomein.

Maar het aanbod van de bonden is geen knaller. Dat ligt aan de stijl van werken. Aan het promoten van collectieve afspraken in een era van individueel liberalisme. En aan de zekerheid ondermijnende veranderingen in de arbeidsverhoudingen, zoals eenderde van werknemers op flexcontract en de zzp-doorbraak.

De vermindering van zekerheden zie je terug in de voorzet van CDA-Kamerlid Eddy van Hijum aan minister Henk Kamp (Sociale Zaken, VVD). De onrust in de FNV komt hen als geroepen. Van Hijum verwijst naar de gespleten FNV en de politieke profilering voor verworven rechten van oudere leden om de sociale economie op de schop nemen. Bedrijven moeten een afgesproken CAO-loonsverhoging op nul kunnen zetten als de economie daarom vraagt. Zo wordt ook de CAO een potentieel flex-contract. Minister Kamp voelt er wel voor en bepleit maatwerk. Wie kan daar tegen zijn? Mooie lakmoesproef voor de vakbonden: in overleg het liberale pad verder aflopen of de kont tegen krib en op de bres voor de klassieke collectieve arbeidsovereenkomst (CAO). Geen economische crisis zonder sociaal conflict. Ook nu.

menno tamminga

    • Menno Tamminga