Stuiterend door de kamer

Waarom staan de kinderprogramma’s van nu bol van spanning, sensatie en geschreeuw ?

Kinderen hebben behoefte aan rustige, kleine verhalen.

Niets ten nadele van Dieuwertje Blok, maar waarom bestaat het Sinterklaasjournaal? Zijn er werkelijk ouders die het leuk vinden dat hun kleuter vier weken lang zijn bed nat plast uit pure stress, omdat Sinterklaas het nieuwe boek met alle kindernamen is kwijtgeraakt?

Ik weet nog goed hoe ik als vijfjarige trillend naar voren liep om bij die ontzagwekkende man op schoot te mogen zitten – en ik was heus niet bang uitgevallen. Kinderen zijn nu, 35 jaar later, niet wezenlijk anders. Mijn zoontje van vijf gilt het uit als hij ’s avonds een Piet tussen de berkenboompjes voor ons huis denkt te zien. Kleine kinderen zijn van zichzelf al hyper genoeg rond Sinterklaas. Waarom zwengelt een actualiteitenprogramma deze Sinterklaasstress nog meer aan?

Het elfjarig bestaan van het Sinterklaasjournaal doet een succesformule vermoeden, maar in de praktijk is het programma totaal ongeschikt voor kinderen. Voor de kinderen die nog in Sinterklaas geloven is het onbegrijpelijk, verwarrend en verontrustend. Voor hen die het wel kunnen volgen, is het oninteressant.

Hiermee schaart het Sinterklaasjournaal zich onder een veelheid van programma’s en verhalen voor kinderen die, volkomen misplaatst, geschoeid zijn op een leest van volwassen behoeften. Waar volwassenen smullen van actualiteiten en zo veel mogelijk afwisseling en spanning en sensatie, hebben kinderen van vier tot zes juist behoefte aan fantasievolle, harmonieuze verhalen volgens een herkenbaar en voorspelbaar patroon. Dit geeft hun het vertrouwen dat ze de wereld om hen heen beginnen te begrijpen.

Het Sinterklaasjournaal gaat volledig tegen de kinderlijke behoefte aan herkenning, harmonie en vastigheid in. Het is elke keer anders, er gaat van alles mis en er is altijd wel een of ander conflict dat moet worden uitgevochten. Omdat jonge kinderen dit – anders dan volwassenen – nauwelijks kunnen relativeren, haalt het hun hele wereldbeeld overhoop, met als gevolg dat ze wekenlang hyperactief door het huis stuiteren.

Het Sinterklaasjournaal staat lang niet alleen in zijn hyperactiverende effect op kinderen. Programma’s en boeken voor kinderen zijn het laatste decennium in rap tempo ruwer en schreeuweriger geworden. Een voorbeeld hiervan is Barbapapa. Een aantal jaar geleden is de tv-serie hiervan gemoderniseerd. In plaats van de ouderwetse, softe pastelkleuren kregen de poppetjes lekkere knalkleuren. En de vredelievende, natuurminnende wezens waren opeens veranderd in streetwise hangjongeren die elkaar uitscholden voor sukkel en dreigend hun boze zwarte wenkbrauwen naar elkaar optrokken. Iemand zal hebben gedacht dat kinderen zichzelf daardoor vandaag de dag beter kunnen identificeren met de Barba-schepsels.

Ook Disneyverhalen staan tegenwoordig bol van de emotionele explosies en ernstige conflicten. Een moment van blinde paniek lijkt het basisingrediënt te zijn voor een geslaagd verhaal. Waarom? Wie heeft dat bedacht? De Disneyboekjes van dertig jaar geleden zijn een stuk leuker om voor te lezen. Zonder uitzondering zijn dat harmonieuze verhaallijnen met vriendelijke karakters die kleine, overzichtelijke avonturen beleven.

Sneeuwwitje die het huisje van de dwergen veegt of een humoristisch verhaal over een eekhoorntje dat aan allemaal verschillende dieren vraagt of het misschien zijn moeder is. Tegenwoordig kan zo’n eekhoorn een schop onder zijn hol krijgen als hij het waagt zo’n idiote vraag te stellen aan een zebra.

Toen wij nog in Zweden woonden, keken we af en toe met het hele gezin naar het Jeugdjournaal. Wat ons opviel was de geëxalteerdheid van het programma. Waarom deden de presentatoren zo hyperactief en overdreven? Vanwaar die wilde tunes met epileptisch aandoende visuele ondersteuning? In Nederland hadden we ons daar nooit zo over verbaasd, maar vanuit de rust van het Zweedse platteland maakte het opeens een belachelijke indruk.

Terug in Nederland verbaasde ik me over de hyperactiviteit van Nederlandse kinderen. Je kon ze geen vraag stellen zonder een cartoonesk geschreeuw als antwoord te krijgen. Tot mijn schrik brulden mijn eigen kinderen binnen drie maanden het hardst van iedereen.

De impact van de moderne cultuur op kinderen is enorm, en met alle moderne media is ze nauwelijks meer uit het dagelijks leven te weren. Daarom is de verruwing ervan onwenselijk, voor kinderen en voor ouders. In de eerste plaats omdat ouders hun kinderen liever een vriendelijk verhaal voorlezen, maar ook omdat de verruwing ertoe bijdraagt dat kinderen het normaal gaan vinden om elkaar uit te schelden en bij elke tegenslag emotioneel te exploderen.

Misschien willen wij als volwassenen zelf graag ontsnappen aan de saaiheid en sleur van ons bestaan door te bungeejumpen of door thrillers te lezen, maar voor kinderen is het gewone leven al bijzonder en spannend genoeg. Kinderen zijn gevoelsmatig niet afgestompt. Ze kunnen vol verbazing kijken naar een vlucht overvliegende zwaluwen die wij niet eens meer opmerken. Daarom is het onze taak om kinderen subtiele, beschaafde verhalen voor te schotelen.

Wendy Schouten is archeoloog en publicist.