One Night Stand: kweekvijver voor acteertalent

In de One Night Stand-films presenteren jonge regisseurs, acteurs en scenarioschrijvers zich bij de publieke omroep. In de jongste reeks bewijzen vooral de acteurs zich.

Vanavond begint de zesde editie van de in 2004 bedachte One Night Stand-reeks, acht films van 50 minuten die op een vast tijdstip worden uitgezonden. De serie, bedoeld als podium voor nieuw talent, is een samenwerkingsverband tussen drie omroepen, jonge regisseurs en scenarioschrijvers. Zij maken voor weinig geld films waarin ook nieuw acteertalent zijn opwachting maakt, naast oudgedienden in bijrollen – zoals Gijs Scholten van Aschat en Anneke Blok (in Met donker thuis), Tygo Gernandt (in Vast) en Georgina Verbaan (in Midzomernacht).

Een oud probleem van de Nederlandse film duikt ook in One Night Stands nog iets te vaak op: scenario’s die niets aan de verbeelding overlaten, dichtgetimmerd zitten met allerlei gebeurtenissen of flauwe trucjes hanteren om de kijker bij de les te houden. Is het de schuld van gebrekkige opleidingen die vooral de ambachtelijkheid van het vak benadrukken, of komt het door de invloed van de vermaledijde dramaturgen die bij omroepen werken? Zij schijnen, mede onder druk van de netmanagers, nog al eens vereenvoudigingen voor te schrijven, uit angst dat kijkers het anders niet meer kunnen volgen en wegzappen.

Hierdoor is subtiliteit soms ver te zoeken. Was het in Midzomernacht bijvoorbeeld nodig bijna alle vrienden die samen naar een eilandje op vakantie gaan, een geheim te geven dat ze voor elkaar of hun partner verzwijgen? Is dat niet wat veel van het goede? En wat te denken van de simplistische tegenstelling tussen een zeer liberale en een repressieve vader in Nina Satana? Dat contrast wordt ook nog eens verbonden aan westerse versus oosterse waarden – de onderdrukkende en opvliegende vader is Marokkaans. Het scenario van Nina Satana is geschreven door Urszula Antoniak, een cineaste die in haar eigen films – Nothing personal, Code blue – juist uitblinkt in het openlaten van het script voor interpretatie van de toeschouwer. De dood, een van haar vaste thema’s, duikt ook op in Nina Satana, een film waarin twee buitenbeentjes vriendschap sluiten: een uit een gegoed milieu afkomstig meisje met extreem gothicuiterlijk en de Marokkaanse Momo.

Schrijver Philip Huff bewerkte zijn eigen boek Dagen van gras. Het levert een film op met een geheim dat aan het eind onthuld wordt. Een favoriete structuur van wel meer One Night Stand-scenaristen: langzaam toewerken naar de onthulling van iets, waarbij af en toe gestrooid wordt met Belangrijke Informatie. Een scenariotrucje uit het boekje, om de aandacht van de toeschouwer vast te houden. Gevaarlijk spel, want door te lang uitblijven van verhaalgegevens verlies je soms de aandacht. Zo meandert het verder buitengewoon sfeervolle Entre nosotros wel heel erg voort voordat duidelijk wordt hoe de verhoudingen tussen de personages nou precies liggen. Erg jammer, want het verhaal over Chileense ballingen ontpopt zich in het laatste kwartier tot een belangwekkende film die de slogan ‘het persoonlijke is politiek’ boeiend illustreert. Eigenlijk is Entre nosotros te veel cinema en te weinig televisie – hij vereist de concentratie die meer past bij een donkere bioscoopzaal.

De nieuwe oogst One Night Stands heeft opvallende overeenkomsten: veel films draaien het geluid weg bij cruciale scènes om het belang ervan te benadrukken. Er is een trend tot overstraling; blijkbaar is het niet meer verboden (zon)licht recht in de lens te laten vallen – zogenaamd sfeervol en poëtisch, maar vooral irritant. Ook is het in om popliedjes te gebruiken bij dramatische scènes. Zo zit er in zeker twee films op een gevoelig moment een emotioneel liedje van Antony and the Johnsons. Emotie op emotie: bloot slaat dood.

De beste One Night Stand-films hebben iets te vertellen, en ontstijgen het anekdotische dat aan sommige scenario’s kleeft, zoals Midzomernacht. Niet toevallig zit in de beste films ook nieuw acteertalent dat door de betere scenario’s goed kan bewijzen wat het in zijn mars heeft. In Mijn Marko valt scholiere Esmee (Lisa Smit) als een blok voor de Bosnische Marko. Beiden zijn bevriend met spring-in-het-veld Ljilja, die ook op jonge leeftijd naar Nederland is gekomen. De Balkanoorlog lijkt lang geleden, maar speelt een belangrijke rol in de climax. Een finale die bovendien discussie oproept, zoals het hoort bij een interessante film: zijn sommige jongeren amoreel? Hoe komt dat dan? Mijn Marko heeft een geweldige rol van Lisa Smit als Esmee, die zeer overtuigend allerlei stadia van verliefdheid speelt. Een andere opvallende nieuwe actrice is Sigrid ten Napel die in Vast de hoofdrol speelt. Zij is Isabel, die in een jeugdinrichting al snel meer tegenstanders dan medestanders heeft. Wat bezielt haar? Ten Napel belichaamt indrukwekkend de precaire balans tussen de agressiviteit en kwetsbaarheid van haar personage. Ze moet van alles overwinnen om een groot trauma te boven te komen. Ten Napel overstijgt hierbij het scenario, dat de overwinning van haar angsten iets te metaforisch koppelt aan haar behandeling van een spin in haar cel. Ook jonge acteurs van wie al bekend was wat ze konden, overtuigen opnieuw. Zoals Robert de Hoog (nu in Nova Zembla) en Gaite Jansen (Lover of loser, In therapie). De Hoog speelt in Met donker thuis een soldaat die de familie van een omgekomen strijdmakker bezoekt om een door hun zoon gemaakte dvd te overhandigen. Met prachtig stil spel zien we hem reageren op de reactie van vader, moeder en zus. Al zijn reactieshots zijn fenomenaal. Tot hij ten slotte zelf breekt en een staaltje expressief acteren ten beste geeft. Jansen geeft hem in die scène sterk tegenspel.

Zo blijken de One Night Stand-films dit jaar vooral een kweekvijver van jong acteertalent. Scenario en regie blijven daar helaas (ver) bij achter. Volgend jaar is er een nieuwe kans.

    • André Waardenburg