Merkel en Sarkozy botsen over aanpassen verdragen

Nieuwsanalyse

Frankrijk en Duitsland willen de eurozone een nieuw fundament geven. Maar ze zijn het nog oneens over een aangepast Europees verdrag.

De twee belangrijkste leiders in Europa maken zich op voor een ultieme politieke krachtsinspanning om de euro te redden, maar onderling zijn ze vooralsnog verdeeld.

De Duitse bondskanselier Angela Merkel en de Franse president Nicolas Sarkozy pleitten vanmorgen en gisteren voor aanpassing van de Europese verdragen, om de euro het politieke fundament te geven dat de munt nu ontbeert. Maar uit redes van Merkel en Sarkozy, in Berlijn en Toulon, bleek onenigheid over de inhoud van de verdragswijziging.

Volgende week vrijdag al, op een top in Brussel, wil ‘Merkozy’ de aanpassing vastleggen. De tijd dringt: bedrijven maken scenario’s voor het einde van de euro en banken dumpen Europese staatsobligaties.

Sarkozy waarschuwde in Toulon voor een „ramp” als de euro „verdwijnt”. Merkel zei in de Duitse Bondsdag: „Er valt niet te ontkomen aan een verandering van de Europese verdragen.” 

Een politieke integratiesprong moet de weg vrij maken voor meer monetaire integratie – een sterkere rol van de Europese Centrale Bank (ECB) en, mogelijk, euro-obligaties.

Hoewel Duitsland zich hiertegen verzet, lijkt de ECB zich op te maken voor een massale interventie – als tenminste eerst de politieke weeffouten van de muntunie worden aangepakt. ECB-chef Draghi pleitte gisteren voor een ‘begrotingspact’. „Andere elementen kunnen volgen”.

Verdragen zijn niet tijdens één top te wijzigen. Merkel en Sarkozy zetten in op een verklaring waarin de richting van aanpassing zoveel mogelijk is vastgelegd.

Maar traditionele Duitse en Franse ideeën over Europa botsen. Merkel wil een ‘begrotingsunie’, naar Duits federaal model. Europese supranationale instellingen – de Commissie, maar ook het Hof van Justitie – moeten meer macht krijgen om kwistige landen sancties op te leggen.

Sarkozy leek concessies te doen aan Merkel door van „automatische sancties” te spreken. Maar hij zei ook dat Europa niet „supranationaal” maar „intergouvernementeel” moet zijn. Het is de visie van een ‘Europa van staten’ dat generaal De Gaulle voorstond, zonder Brusselse inmenging. Vooral een versterkte rol van het Hof van Justitie ligt in Frankrijk gevoelig. Het idee dat Europese rechters het primaat van de Franse politiek aantasten is een schrikbeeld.

Maar door de ernstige escalatie van de eurocrisis staat Sarkozy onder druk om toe te geven. Zijn eerdere politieke antwoord op de crisis, de ‘economische regering’ voor de eurozone, stemde beleggers niet gerust. Bij deze ‘regering’ ging het in feite om vastlegging van de al bestaande praktijk van overleg van euroleiders.

Verdragswijziging is een riskante operatie, omdat het gaat om inperking van soevereiniteit. Ook in Nederland ligt dit gevoelig. Premier Rutte, meestal een bondgenoot van Merkel, was vorige week terughoudend over de ‘begrotingsunie’. Rutte wil wel sancties voor landen die „zich niet aan de afspraken houden”, maar geen „onnodige soevereiniteitsoverdracht” voor landen als Nederland.

Onderhandelingen over een nieuw verdrag dreigen zeer moeilijk te worden. Vanmiddag zou Sarkozy de Britse premier Cameron ontvangen, die onder druk staat om de onderhandelingen aan te grijpen om bevoegdheden van de EU terug te halen. Ook ratificatie kan grote problemen opleveren. Ierland is grondwettelijk verplicht een referendum te houden over verdragen.

Merkel suggereerde dat eurolanden ook een apart verdrag kunnen sluiten, buiten de EU-verdragen om. Dit zou gemakkelijker realiseerbaar zijn. Maar de prijs is een kloof tussen de eurozone en de rest van de EU.

Merkel, Sarkozy en de euro: pagina 4-5

    • Mark Beunderman