Bent u ook niet tegen Poetin? Ja, ik ben niet tegen Nee, ik ben niet tegen

Op Russische websites wordt premier Poetin uitgejouwd en belachelijk gemaakt – soms op buitengewoon agressieve toon.

Maar oproepen tot een ‘Russische Lente’ durven de critici nog niet.

De anekdote gaat als volgt. Uit een peiling blijkt dat Vladimir Poetin nog altijd populair is. In die peiling werd de vraag gesteld: ‘U bent toch niet tegen de politiek van Vladimir Poetin?’ Als mogelijk antwoord kon worden aangekruist: 1. ‘Ja, ik ben er niet tegen’ en 2. ‘Nee, ik ben er niet tegen.’

Zulke subtiele humor over Poetin zwerft dezer dagen over het Russische internet. Het is humor die doet denken aan de talloze grappen over Leonid Brezjnev, de lang zittende communistische partijleider met wie Poetin steeds vaker wordt vergeleken nu hij vanaf maart 2012 opnieuw president van Rusland is.

Maar werd die humor in Brezjnevs Sovjet-Unie van mond tot mond verspreid, nu gebeurt dat veel sneller, via sociale media als YouTube en Twitter, die een steeds belangrijkere uitlaatklep worden voor het ongenoegen van de Russische bevolking. Want ook al is Poetin met zo’n 60 procent van de kiezersgunst nog altijd populair (ook dankzij de gratis zendtijd die hij dagelijks op de staatstelevisie krijgt en de hoge olieprijs), zijn ster is dalende.

Nog veel drastischer is de neergang van zijn partij Verenigd Rusland, die het in de peilingen zo belabberd doet dat zij alleen met grove stembusfraude nog een meerderheid kan behalen.

De afgelopen twee jaar is het internetgebruik in Rusland enorm gegroeid. Meer dan 40 procent van de bevolking maakt er gebruik van. Veel meer Russen dan vroeger zijn daarom op de hoogte van corruptieschandalen waarbij de hoogste overheids- en partijfunctionarissen betrokken zijn, en waaraan de staatsmedia geen aandacht aan schenken. Aan die schandalen dankt Verenigd Rusland ook zijn bijnaam ‘partij van oplichters en dieven’, bedacht door de populaire blogger en anticorruptie-activist Aleksej Navalny.

Aan de vooravond van de parlementsverkiezingen van komende zondag heeft het Kremlin dan ook een extra reden om zich zorgen te maken. Want ook al ziet het er niet naar uit, je weet nooit of de internetwoede zich na een grootschalige stembusfraude ontwikkelt tot een immens straatprotest.

Op de partijconferentie van Verenigd Rusland afgelopen zondag was niets van die bezorgdheid te merken. De gedelegeerden kozen Poetin unaniem tot presidentskandidaat. Er werd door iedereen gejuicht van vreugde over de terugkeer van de enige echte leider op de Russische troon.

Een week daarvoor was dat anders: toen werd Poetin tijdens het feliciteren van de winnaar van een worstelwedstrijd in het Moskouse Olympisch stadion massaal uitgefloten door het publiek. In een poging tot damage control probeerde het Kremlin het protest te ontkennen. Het uitjouwen zou bedoeld zijn geweest voor de verliezer, de Amerikaan Jeff Monson. Maar die ontving op Facebook prompt een stortvloed aan steunbetuigingen van Russische fans, die het Kremlin in nog grotere verlegenheid brachten.

‘Jeff, respect uit Rusland, uit de Oeral’, schreef Anton Solod hem bijvoorbeeld. ‘Al het gefluit was alleen voor Poetin en zijn partij bestemd – zij zijn de grootste dieven uit onze geschiedenis.’

En Dmitri Skoblikov: ‘Respect uit Moskou. :) We Willen niet dat Poetin of Medvedev de heersers van ons land zijn. Genoeg is genoeg!’

Poetin zegde meteen een openbaar optreden af bij een antidrugsmanifestatie in Moskou, twee dagen later. Die manifestatie zou hij zaterdag wel bijwonen in het minder opgewonden Sint-Petersburg. Maar toen op internet massaal werd opgeroepen om ook die bijeenkomst met een fluitconcert te verstoren, besloot hij thuis te blijven. Vicepremier Dmitry Kozak, die hem verving, werd inderdaad massaal uitgejouwd. Op YouTube is te zien hoe.

Sinds het partijcongres van zondag regent het op internet opnieuw kritiek op Poetin, dit keer op agressievere toon. Zo schrijft Miroslav over Poetin: ‘Als we die klootzak met zijn bespottelijke botoxkop nog eens twaalf jaar dagelijks op het tv-scherm te zien krijgen, dan is dat de hel.’ En zalex78: ‘Het is onbegrijpelijk, hoe zulk uitvaagsel president kan zijn. In een Afrikaans, Zuid-Amerikaans of Stille Oceaans land is het wellicht mogelijk, maar in Rusland?’

Zo klinkt de toorn in 90 procent van de reacties. Slechts 5 à 10 procent is vóór Poetin.

Toch is ondanks die groeiende functie van internet als politiek forum het aantal deelnemers nog beperkt, zegt slaviste Ellen Rutten, die aan de Universiteit van het Noorse Bergen onderzoek doet naar het gebruik van sociale media in Rusland. „Zo’n Navalny (de activistische blogger, red.) heeft slechts 89.000 volgers op Twitter en 60.000 op Livejournal. Voor zo’n groot land als Rusland is dat heel weinig. In Nederland heeft iemand als Alexander Pechtold op Twitter al 107.000 volgers.”

Opmerkelijk is volgens Rutten ook dat de internetdiscussies niet tot een revolutie oproepen, zoals het afgelopen jaar in de Arabische wereld is gebeurd. „Er worden vooral goede grappen over Poetin gemaakt”, zegt ze. „Het maken van zulke grappen is mogelijk in Rusland. Je moet alleen niet te invloedrijk worden, want dan wordt het gevaarlijk. Een Navalny zou zich technisch gesproken veel activistischer kunnen opstellen, maar dat doet hij niet.”

De reacties op het Facebook-profiel van Jeff Monson laten ook iets anders zien, zegt Rutten. „En dat is dat niet zozeer de gewone Rus op Facebook zit, zoals je zou denken, maar eerder de in politiek geïnteresseerde burger.”

Opvallend is ook dat je, anders dan bij Navalny, op wiens blog subtiele humor overheerst, je in de discussies op Monsons Facebook oprechte boosheid ziet. „Je voelt dat in de sociale media in Rusland iets borrelt”, concludeert Rutten. „Internetdiscussies zijn er heel gepolitiseerd geworden. Zoiets zie je elders in Europa niet. Zelfs een discussie over het weer gaat binnen de kortste keren over politiek. Maar opnieuw: als ik kijk om hoeveel mensen het nu in werkelijkheid gaat, dan kan ik dat gevoel niet koppelen aan grote aantallen deelnemers.”

Hoe ver de macht van internet desondanks reikt in het grootste land ter wereld, bleek begin deze maand, toen op YouTube een filmpje werd gezet van een protest in het Siberische Kemerovo. Tijdens een optreden van de immens populaire rockband Mashina Vremeni klom er een activist van Verenigd Rusland op het podium om te melden dat het concert met steun van zijn partij plaatsvond. Het publiek reageerde woedend en trakteerde de man op een fluitconcert. Leadzanger Andrej Makarevitsj toonde zich al even verontwaardigd over de sponsoring en distantieerde zich ervan.

Het filmpje van het fluitconcert was een hit in heel Rusland. Ongetwijfeld inspireerde het de Moskouse worstelfans tot hun actie tegen Poetin.

    • Michel Krielaars