Stap voor stap keert tbs'er terug in maatschappij

Zaterdag pleegde een 46-jarige tbs’er zelfmoord, nadat hij de minderjarige dochter van zijn vriendin zou hebben gedrogeerd en verkracht. Het meisje wist na enige tijd te ontsnappen en alarmeerde de politie. Agenten troffen de man daarna dood in zijn huis aan.

De man was in 1999 door de rechtbank in Rotterdam veroordeeld voor een „sadistische” verkrachting van een bekende, die vijf en een half uur duurde. Hij kreeg daarvoor twee jaar cel en tbs. Bij hem werd een borderlinestoornis vastgesteld.

Sinds mei dit jaar woonde de tbs’er zelfstandig, in Doesburg. Hij werd nog behandeld, maar de rechtbank had een jaar eerder besloten dat het niet meer nodig was hem op te sluiten. De reclassering hield toezicht op hem. Hij moest zich aan een aantal voorwaarden houden, zoals het volgen van therapie en begeleiding bij het beheer van zijn financiën. Hem was ook verboden drank of drugs te gebruiken. Zijn urine werd regelmatig gecontroleerd.

De man hield zich aan zijn afspraken, zegt een woordvoerder van Reclassering Nederland, die benadrukt dat 100 procent garantie op veiligheid niet te geven is. Vrijdag is de man nog in zijn woning bezocht door een reclasseringsmedewerker.

1 Wat ís tbs?

Een maatregel die wordt opgelegd als een verdachte een geestelijke stoornis had tijdens het plegen van een strafbaar feit waar ten minste 4 jaar cel op staat. De redenering: het delict kan de dader niet volledig aangerekend worden omdat hij niet in staat is zijn handelen te bepalen. Er zijn twee vormen: tbs met vrijwillige behandeling en tbs met dwangverpleging, waarbij de dader wordt opgesloten in een beveiligde kliniek. Daar wordt de tbs’ er – als het nodig is levenslang – behandeld.

2 Wie beslist of een tbs’er terugkomt in de maatschappij?

In ieder geval elke twee jaar beoordelen drie rechters of de tbs verlengd moet worden, beëindigd of voorwaardelijk beëindigd. Ook kan besloten worden om tbs met dwangverpleging (opsluiting) om te zetten in tbs zonder dwang. Dat maakt het mogelijk dat een tbs’ er buiten de kliniek gaat wonen. De rechtbank laat zich adviseren door zijn behandelaars en ook het Openbaar Ministerie neemt een standpunt in.

3 Wordt een tbs’er na zijn vrijlating in de gaten gehouden?

Ja, in september 2010 is de periode dat toezicht kan worden gehouden op een tbs’er verruimd tot maximaal negen jaar. Het toezicht wordt gehouden door de kliniek of de reclassering. De tbs’er wordt stapsgewijs teruggebracht in de maatschappij. Hij kan bijvoorbeeld eerst semizelfstandig op het terrein van de kliniek gaan wonen of in een begeleidwonenproject buiten de poorten voordat hij echt een eigen woning krijgt. Ondertussen wordt de tbs’er geacht werk te zoeken en een sociaal netwerk op te bouwen. Dat zijn belangrijke factoren bij voorkoming van recidive. In het geval van de man uit Doesburg was het nog niet gelukt betaald werk te vinden. Hij heeft wel vrijwilligerswerk gedaan.

4 Hoeveel mensen hebben tbs?

In 2010 net geen 2000. 163 van hen zitten in een longstaykliniek, bedoeld voor mensen bij wie behandeling niet aan lijkt te slaan.

5 Hoe vaak komt het voor dat ex-tbs’ers zich misdragen?

De recidive van ex-tbs’ers is een stuk lager dan die van gewone gedetineerden die na een gevangenisstraf vrijkomen. Uit de laatste cijfers van het wetenschappelijk onderzoeksbureau van het ministerie van Justitie (WODC) blijkt dat 21,4 procent van de tbs’ers binnen twee jaar weer in contact komt met justitie. Bij gewone gedetineerden ligt dat percentage op 50,4 procent. Jaarlijks komen ongeveer honderd ex-tbs’ers terug in de maatschappij. Vorig jaar verlieten voor het eerst meer daders de tbs-klinieken dan er tbs (met dwangverpleging) werd opgelegd.

Merel Thie