Spanning weg, wantrouwen nog niet

Centrale banken grepen gisteren in op de geldmarkt. De spanning daar nam inderdaad af, maar al te groot optimisme is voorbarig.

Een gecoördineerde actie van de belangrijkste centrale banken.

Daar lijkt alles in te zitten wat je maar kunt verlangen van effectieve crisisbestrijding. Actie klinkt daadkrachtig, gecoördineerd duidt op eensgezindheid. Dat het de centrale banken van de machtigste economieën betreft, geeft de interventie extra gewicht.

Geen wonder dat Europese beurzen gistermiddag enkele minuten na de bekendmaking om twee uur ‘s middags omhoog schoten. Uiteindelijk sloot de AEX 4,2 procent hoger, net onder de 300 punten. De rentes van staatsobligaties van Europese probleemlanden daalden. In New York stegen de Dow Jones en technologiebeurs Nasdaq met eveneens ruim 4 procent en ook de Aziatische beurzen boekten winst. Kortom: hosanna alom.

Het is ook verklaarbaar dat er positief gereageerd wordt op het besluit van de Amerikaanse Federal Reserve, de Europese Centrale Bank en de centrale banken van Japan, Engeland, Zwitserland en Canada om goedkoper en makkelijker dollars te verstrekken aan banken. Zoals de betrokken banken zelf in een verklaring schrijven kan de maatregel de spanning op de interbancaire geldmarkt verlichten.

Vooral Europese banken hebben moeite bij Amerikaanse branchegenoten de dollars te bemachtigen die nodig zijn om in dollar gedenomineerde rekeningen te voldoen. In oktober moest de ECB 500 miljoen dollar aan een Europese bank verstrekken omdat de instelling – de ECB maakt niet bekend welke bank het betreft – niet meer op eigen houtje de dollars kon aantrekken. Ook de rente die (Amerikaanse) banken vragen om dollars uit te lenen in ruil voor euro’s ligt fors boven de standaardrente die banken elkaar rekenen om geld uit te lenen.

Europese banken lenen dollars niet alleen van Amerikaanse banken, maar ook van grote spaarfondsen gerund door grote banken of vermogensbeheerders – zogenoemde money market funds. Naar mate de Europese schuldencrisis heftiger wordt, trekken deze geldfondsen hun leningen aan Europese banken terug en laten dat geld naar het snelgroeiende Azië en Latijns-Amerika vloeien.

Als gevolg wordt het moeilijker voor Europese banken om aan dollars te komen. Het helpt ook niet dat het december is. In de laatste weken van het jaar zijn investeerders minder geneigd risico te nemen. Waarom zouden ze het behaalde jaarrendement, waar ook hun bonus aan gekoppeld is, nu nog riskeren? Analisten van onderzoeksbureau Capital Economics zien in het ingrijpen van de zes centrale banken een voorzorgsmaatregel om voortijdig een heftige kredietcrisis af te wenden.

De maatregel is welkom. Het laatste waar de eurozone op zit te wachten is een rommelige ondergang van een belangrijke bank.

Tegelijkertijd is het illusoir om te denken dat het goedkoper verstrekken van dollars de Europese schuldencrisis oplost. Er is een reden waarom de Europese banksector gewantrouwd wordt: ze bezitten grote portefeuilles Europese staatsleningen die plots risicovol zijn geworden. Een recessie in de eurozone zal er bovendien voor zorgen dat meer leningen aan bedrijven en huishoudens niet terugbetaald worden. „De crisis in de eurozone is er een van solvabiliteit niet van liquiditeit. De verwevenheid van de banken betekent dat iedereen geraakt wordt”, aldus president Mervyn King van de Bank of England vanochtend.

De relatief hoge rentes die Spanje en Frankrijk vandaag betaalden moeten ontnuchterend werken. Europese probleemlanden kampen nog steeds met schulden. Om op de Europese top van 8 en 9 december tot een akkoord te komen moeten Duitsland en Frankrijk nog steeds moeilijke besluiten nemen, met aan beide kanten pijnlijke concessies. Is de Franse president Sarkozy bereid zich te onderwerpen aan strenge begrotingscontrole geschoeid op Duitse leest? En is de Duitse kanselier Merkel in ruil bereid om de ECB op grote schaal staatsobligaties te laten kopen?

President Mario Draghi van de ECB zette vanochtend in het Europees Parlement de deur op een kier. In zijn toespraak zei Draghi dat de leiders van de eurozone een nieuw pact moet sluiten. De zeventien eurolanden moet volgens Draghi opnieuw afspreken wat begrotingsdiscipline betekent en hoe landen zich daar aan zullen houden. Draghi: „Het kan ons gevraagd worden of zo’n nieuw begrotingspact genoeg is om de markten te stabiliseren. Ons antwoord is dat dat het belangrijkste element is om vertrouwen te herstellen. Andere maatregelen zijn wellicht mogelijk, maar de volgorde is belangrijk.” Daarmee lijkt Draghi zeer voorzichtig een toespeling te maken. Als de eurolanden streng zijn voor elkaar en begrotingsdiscipline op langere termijn zeker stellen, dan kan de ECB helpen de huidige crisis te bestrijden.

Tegelijkertijd waarschuwde Draghi dat de ECB niet rücksichtslos staatsobligaties wil kopen om zo probleemlanden uit de brand te helpen. De ECB moet zich aan de Europese verdragen houden, zei Draghi. Dat betekent dat de centrale bank in ieder geval geen nieuwe staatsleningen direct van eurolanden mag kopen (op de primaire markt). Dat zou het verbod op monetaire financiering schenden. Volgens Draghi zijn de ingrepen van de ECB op de markt voor eerder uitgegeven staatsleningen (de secondaire markt) ook beperkt. Wij gaan daar niet oneindig en onbeperkt mee door, aldus de Italiaanse ECB-president. Dat sluit niet uit dat de ECB tijdens de bestuursvergadering volgende week andere maatregelen treft. De rente kan verlaagd worden en het 23-koppige bestuur kan besluiten banken langer van noodgeld te voorzien. Maar zo lang de eurolanden zelf niet over de brug komen met ingrijpende maatregelen, zal de ECB zich waarschijnlijk terughoudend blijven opstellen.

    • Melle Garschagen