Soleren gaat vervelen

Violiste Emmy Verhey (62) staat vijftig jaar op het concertpodium. Dat viert ze met een feestconcert. En ze gaat op tournee met cabaretier Youp van ‘t Hek in diens nieuwe programma De Tweede Viool.

Europa,Nederland, Utrecht, 25-11-2011 Emmy Verhey, Nederlands violiste.Foto Evelyne Jacq. Evelyne Jacq

Ze is een overtuigd Zaltbommelaar. „Het is de leukste woonplaats die er is”, ooit gekozen om zijn oude centrum en centrale ligging. Jaarlijks organiseert ze er in de Gasthuiskapel haar eigen kamermuziekdriedaagse met serieuze recitals, kinderconcerten en iets luchtigs. Maar verder hoorde je de laatste jaren erg weinig van violiste Emmy Verhey. „Slechte pr”, constateert ze. „Ik ben er niet sterk in, nooit geweest ook. Maar het is ook zo dat ik ouder word. En als je niet regelmatig op tv komt, denkt men als snel dat je niet meer actief bent.”

Ze heeft wel een website, maar die is incompleet. „Er zijn zoveel leukere dingen dan dat te gaan zitten bijhouden.” Kamermuziek maken. Nieuw repertoire ontdekken. Wandelen langs de Waal. „Dames van mijn leeftijd zeggen vaak: respect, je werkt nog! Zij kunnen reizen, kokkerellen, cursussen doen. Bij mij gaat het werk voor. Wat mij betreft vier ik over tien jaar gewoon mijn volgende jubileum, graag zelfs. Ik heb spelen nog nooit zo leuk gevonden als nu. Maar ik werk ook voor het geld. Het is niet zo dat ik mijn financiële zaken al op orde heb.”

Aan haar papieren lag dat niet. Sinds haar twaalfde was Emmy Verhey met haar gouden engelenhaar en het karakteristieke spleetje tussen de voortanden hét ‘vioolwonderkind’ van Nederland, gekoesterd op de buis bij Willem Duys. Ze speelde met de groten der aarde – zie enkele grofkorrelige video’s op haar website met violist Yehudi Menuhin, cellist Janos Sterker en pianist Youri Egorov. Ze had les bij David Oistrach („heel aardig en warm, maar ook zeer aanhoudend”) en leerde van Menuhin wat het voor je zelfvertrouwen doet als iemand die je intens bewondert je één geruststellende blik toewerpt.

„Tegenwoordig hebben jonge violistes het zwaarder”, denkt ze. Ze moeten mooier zijn, méér concurrentie doorstaan. Natuurlijk, ook zij heeft altijd keihard gewerkt. Maar er was minder aanbod. „Vera Beths, Christiaan Bor en ik – dat was het in mijn jongere jaren wel. Voor violistes nu ligt dat anders. Met als gevolg dat die kinderen onder extreme druk moeten presteren.”

Oudere actrices

Toch: voor een soliste op leeftijd is de situatie weinig beter. Het is als met oudere actrices. De laatste keer dat ze door het Concertgebouworkest werd uitgenodigd, was eind jaren tachtig onder leiding van Riccardo Chailly.

Wat moet je ervan zeggen? Jammer, ja, dat is een woord. „Een aantal jaar geleden soleerde ik nog wel een keer bij het Limburgs Symfonie Orkest onder Ed Spanjaard, in het Vioolconcert van Tsjaikovski. Ik was net hersteld van een periode waarin ik veel pijn had van en tijdens het spelen. Met hulp van een fysiotherapeut heb ik mijn hele speelhouding toen veranderd. Linkerarm wat meer zo, gewicht wat meer zo. Opeens gíng het weer. Wonderlijk. Ik speelde losser dan ooit. He jammer, dacht ik nog. Als ik zo gespeeld had in de Randstad, was het misschien meer in de gaten gelopen.”

De levensloop van Verhey is er een met meer ups en downs. Toen ze 32 was, overleed haar echtgenoot. Ze bleef achter met twee jonge dochters, wat optreden een tijdlang lastig maakte. Een groot platencontract bleef uit, voor wereldroem was ze te bescheiden. En ze leed aan podiumangst, „soms bijna verlammend zo erg. Die angst beneemt je lol in het spelen, dat is het erge. Vijftien jaar geleden was er weer zo’n fase dat de podiumvrees zo erg was dat ik serieus overwoog te stoppen. Toen ben ik in therapie gegaan. Sindsdien gaat het veel beter.”

Op 7 december is het precies vijftig jaar geleden dat Emmy Verhey voor het eerst op het podium stond. Ze was twaalf en soleerde in Saint-Saëns Havanaise tijdens een jeugdconcert van het Frysk Orkest. Haar vader, zelf concertmeester in dat orkest en haar eerste leermeester, was veeleisend. Veel studeren, veel optreden. Na één jaar les speelde ze de vioolconcerten van Bach, waar een gemiddeld kind daar toch minstens zes jaar les voor nodig heeft. „Het is heel dubbel”, zegt ze. „Hoe ik ben aangepakt, dat is niet goed. Discipline is een voorwaarde, maar je kunt talent ook op een leuke en liefdevollere manier begeleiden. Anderzijds voelt het nog elke dag als een cadeau dat muziek mijn werk is. Vorige week heb ik voor het eerst in een strijkkwartet gespeeld. Voor het eerst! Ik voelde een intense opwinding, kinderlijk gewoon. Dat je die mix van extreme zin en nieuwsgierigheid nog kunt ervaren en door de muziek kan worden opgetild, dat is een groot geluk.”

Wat Verhey aan de ferme dwang tijdens haar opvoeding in elk geval overhield is een – voor een klassiek violiste – rebelse opvatting van wat het musicus-zijn inhoudt. En dat is dan niet alleen maar het soleren in de grote vioolconcerten, „want dat gaat ook vervelen, niet voor niets gaan er zoveel violisten dirigeren.” Nee, eigenlijk speelt ze alles. „Als het maar goede muziek is, met goede musici.”

Ze maakt haar eigen keuzes. Geen luxe of dure reizen, wel een Guarneri-viool.

De afgelopen jaren was ze ermee te beluisteren in cabaretprogramma’s van Herman van Veen, Youp van ’t Hek, Freek de Jonge, Hans Dorrestein, Hans Liberg – „allemaal uitermate muzikale mannen”. Ze speelde op haar festival muziek van Buddy Holly en Dolly Parton. Na de teloorgang van haar strijkensemble Camerata Antonio Lucio legt ze zich meer en meer toe op kamermuziek, vooral in duo- en trioverband. In het Amédée Trio speelt ze samen met Godfried Hoogeveen, cellist uit het Koninklijk Concertgebouworkest, en Paul Komen, fortepianist.

Er vol voor gaan

Musici met wie het klikt, zegt ze, dan zijn de mensen die er net zo over denken als zij. Met wie je ongelooflijk kunt lachen tijdens repetities, maar alleen omdat je weet dat je er allemaal even „vol voor gaat”. Ze is compromisloos, benadrukt ze. „Zoals Pierre Boulez zei: ik wil horen wat er staat. En dat kost soms ontzettend veel tijd. Dan moet je werken met mensen die ook niet rusten voor het klopt. En dus niet van: we repeteren tot drie uur en sorry, dan moet ik eens opstappen. Juist die overgave aan de muziek geeft ruimte voor humor, en voor het realiseren van echt subtiel samenspel. Wat je in feite doet is eindeloos samen knutselen. Schaven en schaven tot de intonatie loepzuiver is, arbeiden tot alles klopt. Dat is heel bevredigend.”

En door het contact met andere musici blijf je ook muziek ontdekken. Pianotrio’s van Otto Ketting, Geza Frid, Martinu, Rachmaninov, Vincent d’ Indy of het Quatuor pour la fin du temps van Messiaen. Het wachten is op de eerste cd. „Ja, daar is de tijd nu rijp voor”,beaamt ze. „Maar een cd kost geld. Hopelijk komt dat proces op gang nu we veel als trio optreden. Ik denk wel dat we echt iets kunnen toevoegen.”

En een vast strijkkwartet? „Ach, wie weet. Uiteindelijk draait alles vooral om het werken met de juiste mensen. Ken je het mopje van die eerste violist? Iemand vraagt hem: ‘Wat is het er zo leuk aan het spelen in een kwartet?’ Zegt de violist: „In een orkest zitten 99 rotzakken, en in een kwartet maar drie.”

Jubileum Emmy Verhey: 7 dec Amstelkerk Amsterdam. Voor de complete jubileumagenda zie www.emmyverhey.nl. De oudejaarsconference van Youp van ‘t Hek met medewerking van Verhey wordt 31/12 uitgezonden op televisie.