ING had meer op blaren mogen zitten

Financiën zag het begin 2009 somber in met ING. Een wet om het financiële concern in te lijven werd in het diepste geheim voorbereid.

Ruim 20 jaar na de privatisering van de Postbank was de Nederlandse overheid bijna eigenaar geworden van zijn rechtsopvolger, ING. Het ministerie van Financiën heeft tijdens de bankencrisis begin 2009 in het diepste geheim een wet voorbereid die de nationalisatie van de grote bankverzekeraar mogelijk moest maken.

Een paardenmiddel, gaf voormalig topambtenaar Ronald Gerritse gisteren toe, want commissarissen en aandeelhouders zouden gepasseerd worden. Hij was erg blij, vertelde hij aan het eind van zijn 3,5 uur durende verhoor bij de parlementaire enquêtecommissie, dat het er niet van was gekomen. „Spaans benauwd”, had hij het gekregen van de gedachte een bank over te nemen met een balanstotaal van bijna 1.400 miljard euro. „Dat is tweeënhalf maal het nationaal inkomen.”

Dat Financiën zo’n wet voorbereidde, geeft aan hoe penibel Den Haag de situatie van ING inschatte. In oktober 2008 had de bank, die in problemen was geraakt door Amerikaanse ‘rommelhypotheken’, al 10 miljard euro staatssteun gekregen. Begin 2009 nam de overheid ook nog voor 80 procent het risico over van de Amerikaanse hypotheken, die voor bijna 30 miljard euro in de boeken stonden.

Ondanks die steun vroeg men zich op Financiën af of ING het wel zou redden. De koers van het aandeel ING bleef maar dalen. „Het hield maar niet op, zei Gerritse. „Toen is in het diepste geheim een wet voorbereid die het mogelijk zou maken om een instelling als ING overnight te nationaliseren. Ik denk dat er op het ministerie misschien zes mensen van wisten.”

Ook werd de wet niet met andere departementen besproken, gaf de Raad van State een niet openbaar advies, belandde het niet op de gepubliceerde agenda van de ministerraad en werden beide Kamers gepasseerd. „Hij lag klaar om door de koningin te worden ondertekend als het nodig was geweest”, aldus Gerritse, die destijds twee topfuncties bij Financiën combineerde: secretaris-generaal en thesaurier-generaal. Omdat de koersen in het voorjaar van 2009 weer omhoog gingen, kon de nationalisatiewet weer de la in.

Een heftige crisis kan mensen bij elkaar brengen, maar dat lijkt tussen Gerritse en de leiding van ING niet te zijn gebeurd. De bankverzekeraar had wel wat meer pijn mogen lijden voor zijn gedrag, betoogde hij gisteren zonder omwegen. Mede op aandrang van de toezichthoudende Nederlandsche Bank (DNB), die logischerwijze veel oog had voor de instandhouding van het financiële systeem, gaf Den Haag meer steun dan Gerritse eigenlijk wilde. „Eigenlijk vond ik het een nederlaag.” De redding van ABN Amro en Fortis noemde hij „kinderspel” in vergelijking met de problemen van ING.

Commissielid Rik Grashoff (GroenLinks) vroeg of het concern meer op de blaren had moeten zitten. Absoluut, zei Gerritse, die vond dat ING meer had moeten lijden voor het riskante beleggingsgedrag. „Eerlijk gezegd was ik zelf ook niet helemaal ontevreden met de bijstellingen die mevrouw Kroes heeft aangebracht. Persoonlijk. Dat maakte het iets duurder voor ING. 1,3 miljard.” Eurocommissaris Kroes, in Brussel belast met mededingingszaken, verplichtte ING ook om het concern te splitsen in een verzekerings- en een bankentak.

De commissie, die het overheidsbeleid rond de bankencrisis bestudeert, verhoorde gisteren Arnold Schilder voor de tweede maal, die in 2008 bij DNB verantwoordelijk was voor het bankentoezicht. Toen Fortis en ABN Amro door de staat werden overgenomen, bleek deze aankoop van 16,8 miljard grote verborgen kosten te bevatten. Tijdens de onderhandelingen was onder meer al bekend dat ABN Amro met een kapitaalstekort kampte van zo’n 6,5 miljard. „We hebben het over bedragen die oplopen tot zo’n 10 miljard”, zei commissielid Helma Neppérus (VVD). Er was één probleem: de Nederlandse onderhandelingsdelegatie – topambtenaren van Financiën – wist van niets.

Schilder benadrukte dat DNB inderdaad over die kennis beschikte. Want die bedragen zaten verwerkt in alle sommetjes die door de adviseurs waren gemaakt. „Er kan geen misverstand over zijn dat het toezichtsteam [DNB] die gegevens expliciet met de adviseurs van Financiën hebben besproken. De hoed en de rand zijn bekend geweest. Maar ik weet niet wat de adviseurs er vervolgens mee hebben gedaan in het onderhandelingsteam.”

Neppérus verborg haar verbazing niet. Of Schilder uitsloot dat het risico van minstens 6,5 miljard over het hoofd was gezien? „Ik sluit niets uit want ik heb meegemaakt hoe hectisch deze [onderhandelingen] zijn.” Dus het kan over het hoofd zijn gezien? „Natuurlijk kan dat.”