Het kreukelige fotoalbum van Amy Winehouse

Morgen verschijnt het postume album Lioness: Hidden Treasures van de in juli overleden Amy Winehouse. Het is nadrukkelijk niet haar derde cd, zegt haar producer Salaam Remi.

Salaam Remi is even stil. De vraag was: hoe ga je om met een bevriende collega die bezig is zichzelf te gronde te richten. Dan zigzagt hij door zijn herinneringen: „Toen ik Amy leerde kennen was ze achttien. Ze kwam bij me in mijn studio in Miami en vertelde me over haar privéleven. Daaruit ontstonden de liedjes voor Frank. Een paar jaar later, bij Back To Black, bleef ze nuchter tijdens het schrijven en opnemen. Als ze met muziek bezig was, lukte het haar om tien dagen niet te drinken. Ik was...” – hij zoekt naar woorden – „haar toevlucht. Ik heb nooit drank of drugs genomen, ik weet niet wat het betekent om dronken te zijn. Ik veroordeelde haar niet, zat haar niet op de huid. Bij mij voelde ze zich veilig. Doorgaans.”

Salaam Remi, een Amerikaanse producer die nummers produceerde voor hiphopmuzikanten als Nas en The Fugees, werkte vanaf het begin van haar carrière met Amy Winehouse. Ze maakten samen Frank (2003) en Back To Black (2006, waar ook de Britse producer Mark Ronson aan bijdroeg). En toen Winehouse in 2009 verbleef in de Caraïben, op de eilanden St. Lucia en Barbados, kwam Remi haar daar ‘toevallig’ tegen. Ze hield vakantie en schreef nieuwe liedjes, die na terugkeer opgenomen zouden worden. Maar de aan drank en drugs verslaafde Winehouse, die de afgelopen jaren nog enkele covers van bekende liedjes opnam, zoals Lesley Gore’s It’s My Party voor een eerbetoon aan producer Quincy Jones, en Body & Soul met Tony Bennett, kwam nooit aan een echte derde cd toe. Afgelopen zomer, op zaterdagmiddag 23 juli, overleed ze aan de gevolgen van alcoholvergiftiging.

Remi was in Londen want samen zouden ze op zondag een huwelijk van vrienden bezoeken. „Ik wilde naar haar toe, maar toen ik vrijdag in Londen aankwam was ik te moe. Ik verplaatste onze afspraak naar zaterdagavond. Dat zit me nog steeds dwars.”

Na haar dood doorzocht hij zijn archief en vond restopnamen die naar zijn idee, en dat van de ouders van Winehouse, de moeite waard waren om gehoord te worden. Daaruit stelde hij het morgen te verschijnen Lioness: Hidden Treasures samen. Lioness is nadrukkelijk níet de derde cd van Amy Winehouse. Want de liedjes voor die derde cd, zegt Remi, zijn wel geschreven maar niet opgenomen. De stijl van die nieuwe liedjes neigde naar doowop en de girlgroup-sound van bijvoorbeeld de Shangri-La’s. „Zoals je ook al hoorde op Back To Black, maar op de nieuwe cd wilde ze het nog nadrukkelijker. En ze wilde er een stel mannelijke achtergrondzangers bij, voor een duidelijk contrast met haar eigen stem.”

Lioness heeft niet de samenhang van een werkstuk als Frank of Back To Black. Lioness is als een fotoalbum. We bladeren door de geschiedenis en horen Winehouse als jonge vrouw in Halftime (2002), toen ze nog gretig de wereld in keek; als gearriveerde ster samen met rapper Nas in Like Smoke (2008) en wiebelig in Song For You (2009). De opnamen stammen uit de hele periode dat Remi en Winehouse samenwerkten, van 2002 tot 2009. Het zijn restjes van de opnamen voor Frank en Back To Black, afwijkende versies van bekende nummers (Tears Dry On Their Own), tussendoortjes en covers.

Donny Hathaway

Amy Winehouse zong graag liedjes van anderen. Dat ze onder de indruk was van groepen als The Ronettes en de Shangri-La’s bleek niet alleen uit de aan Ronnie Ronette herinnerende haarstijl en eyeliner, maar ook uit haar opname Will You Love Me Tomorrow, bekend uit 1960 van ‘girl group’ The Shirelles. Maar haar grootste liefde was Donny Hathaway, de tragische soulzanger die in 1979 na groot succes met liedjes als You Got A Friend en Little Ghetto Boy en na jaren van depressies, een eind aan zijn leven maakte. Winehouse zingt op het nieuwe album het nummer Song For You, dat ze aan Hathaway toeschrijft (eigenlijk is het van zanger Leon Russell). Song For You staat op Lioness als afsluiter en in de laatste seconden horen we Winehouse vertellen wat ze zo mooi vindt aan Hathaways manier van zingen. In grauwend Cockney zegt ze: „You know Donny Hathaway... he just couldn’t contain himself” – hij kon zich niet beheersen.

Dat was precies de kwaliteit waarvoor Winehouse zelf gewaardeerd werd; ze hield niets achter. Met als voordeel dat haar stem, ondanks de emotie, altijd zijn prachtige klank en timing behield. Ook al kokhalsde ze van woede en afkeer, haar stem loste het elegant op.

Rare draai

Desondanks is Lioness geen onverdeeld geslaagde plaat geworden. In een aantal van deze opnamen is haar stem rijk van klank maar te zeer uitgebeten door drugs en drank om volop te kunnen uithalen. Daarbij zijn liedjes als het aloude Our Day Will Come, Girl From Ipanema (gezongen toen ze achttien was) en het opgepoetste Body & Soul, met Tony Bennett, te bekend om nog te verrassen. Het bijzondere van Winehouse was juist dat haar eigen – ijzersterke – composities pasten in de jaren-zestigblauwdruk, maar het idioom net een rare draai gaven. Dat missen we hier, afgezien van het ene nummer dat bedoeld was voor de derde cd, een bombastisch gearrangeerde ballade, opgesierd met typische Winehouse-humor: Between The Cheats.

Zo biedt Lioness: Hidden Treasures ons foto’s die soms kreukelig maar spannend zijn, en soms alleen maar kreukelig. Haar versie van Song For You valt in de eerste categorie. Salaam Remi vertelt dat ze het opnamen in Amy’s huis in Londen. Het was lente 2009, Winehouse had een moeilijke periode. Ze zong terwijl ze zichzelf begeleidde op akoestische gitaar. Remi zat tegenover haar te luisteren, hoe ze raspend maar stoer de worden aan elkaar reeg: „And when my life is over/ Remember when we were together/ We were alone and I was singing this song for you.” Ze huilde tijdens het zingen.

Wij horen op Lioness behalve gitaar en stem ook nog drums, harp en violen. Dat was hun manier van werken, zegt Remi. Winehouse zong de liedjes, begeleid door haar eigen gitaar. In de studio bouwde Remi er een instrumentatie omheen. Winehouse was daar niet bij. „Soms gaf ze me tevoren aanwijzingen hoe ze iets wilde. Dan vroeg ze om blazers of iets Shangri-La-achtigs. Maar meestal ging ik mijn eigen gang, en achteraf was ze blij met het resultaat. In de muziek wist Amy altijd wat ze wilde.”

‘Lioness: Hidden Treasures’ verschijnt morgen bij Universal Music.

    • Hester Carvalho