Er is een hele wijk monddood gemaakt

De verkiezing in Congo was zo’n chaos dat in de volkswijk Masina ook gisteren nog niet gestemd kon worden. Als Tshisekedi nipt verliest, kan de opgebouwde frustratie in Masina makkelijk ontploffen.

REFILE - CORRECTING SPELLING IN KINSHASA Children show burnt election ballots outside a polling station at Matete district in Kinshasa November 29, 2011. The African Union urged candidates in Democratic Republic of Congo's elections on Wednesday to accept the outcome of this week's polls, saying they were well managed despite technical problems and violence. REUTERS/Emmanuel Braun (DEMOCRATIC REPUBLIC OF CONGO - Tags: POLITICS ELECTIONS) Reuters

De houten schoolbanken zijn kapot geschopt. De kieslijsten, met daarop de namen van geregistreerde kiezers, van de muur gescheurd. Er hangt spanning, woede en frustratie in het scholencomplex Saint Boniface in Masina, een volkswijk met een harde reputatie in de Congolese hoofdstad Kinshasa.

Maandag trokken in heel Congo zo’n 32 miljoen kiezers naar de stembus om een president en een parlement te kiezen. Zittend president Joseph Kabila (40) kwam tien jaar geleden aan de macht, en werd in 2006 democratisch gekozen als president. Opnieuw is hij de favoriet, al lijkt zijn belangrijkste uitdager Etienne Tshisekedi (79) beter te scoren dan verwacht.

„Maar in dit bureau heeft maandag helemaal niemand gestemd”, zegt Constant Mdudikani, leraar en voorzitter van het stembureau. „We wisten zondagavond al dat we niet genoeg stembiljetten voor de presidentsverkiezingen hadden. Dit bureau had er 342 nodig en we kregen er amper vijftien.”

Het incident in Masina vormt het zoveelste bewijs van de onregelmatigheden waarmee de verkiezingen van maandag – een logistieke nachtmerrie in een land zo groot als West-Europa – hebben gekampt. Internationale waarnemers hebben de incidenten gemeld, maar willen nog niet kwijt of en in welke mate deze verkiezingen eerlijk zijn verlopen.

Vanwege de vertraging kondigde Daniel Ngoy Mulunda, de voorzitter van de Congolese kiescommissie, dinsdag aan dat in Masina woensdag nog heel de dag kon worden gestemd. In het hele scholencomplex van Masina gaat het volgens de kiesvoorzitters om zo’n 13.338 kiezers.

Maar woensdagochtend is in Masina het nodige materiaal nog altijd niet aangekomen. De menigte gefrustreerde kiezers zwelt aan. Velen steken twee zegevierende vingers omhoog. Het V-teken van de overwinning, maar ook een niet mis te verstane verwijzing naar nummer 11, het nummer van hun presidentskandidaat, Etienne Tshisekedi.

Oscar, een maatschappelijk werker, tracht zich op beheerste toon verstaanbaar te maken in de steeds harder schreeuwende menigte: „Stemmen is ons recht. Ze hebben hier een hele wijk monddood gemaakt.” De stembureaus moesten om zes uur opengaan, maar rond het middaguur is het materiaal nog altijd niet aangekomen. Het geschreeuw zwelt aan, wanneer een lokale radio triomfantelijk meldt dat „in Masina volop wordt gestemd!”

Het leven is hard in Masina. Binnenwegen zijn zompige routes van aangestampte aarde, met als speciale attractie diepe kuilen die met regenwater zijn volgelopen. De huizen zijn uit die samengeklonte modder, of uit golfplaten opgetrokken. Er is geen stromend water en geen elektriciteit. Degelijke wegen, water, elektriciteit en werk: stuk voor stuk zijn het oude verkiezingsbeloftes van president Joseph Kabila. Maar er kwam weinig van terecht.

Masina is een schoolvoorbeeld van het dagelijkse leven in Congo, waar twee derde van de bevolking overleeft op minder dan 1,25 dollar per dag. Tegelijk bulkt het land van de voorraden kobalt, koper, diamant, goud en uranium. Al jaren wordt in Congo’s onderbuik de brandstof gevonden om oorlogen en rebellieën mee te financieren.

Na jaren van oorlog en geweld, waarin zeker vier miljoen Congolezen omkwamen, hield Congo in 2006 voor het eerst in decennia vrije en democratische verkiezingen. De hoop leefde dat voor Congo een nieuw tijdperk was aangebroken. Stemmen was een uiting van nationale trots. Dit jaar is de inwoners van Masina zelfs dat niet gegund.

„De verkiezing van 2006 voelde aan als een belangrijke eerste stap”, zegt Anaclet. Hij is 52 jaar, maar het leven in Masina heeft er duidelijk enkele jaren aan toegevoegd. „Maar er is niets veranderd. Ik had er zo naar gesnakt ditmaal een president te kiezen die wél iets om zijn volk geeft. De kandidaat van de verandering. Tshisekedi, nummer elf.”

Het officiële resultaat van de presidentsverkiezing wordt pas 6 december bekendgemaakt. Zowel zittend president Joseph Kabila als oppositiekandidaat Etienne Tshisekedi zegt de uitkomst te respecteren. Maar geen van beide lijkt bij verlies zonder slag of stoot te willen vertrekken.

Waartoe zal dat leiden in de Congolese hoofdstad Kinshasa, die Kabila nooit in de armen heeft gesloten? Als Tshisekedi toch verliest, of als Kabila slechts zeer nipt wint, kan de opgebouwde frustratie in een volkswijk als Masina gemakkelijk ontploffen. Wie niet de kans kreeg te stemmen, zal veronderstellen dat zijn stem doorslaggevend had kunnen zijn.

Ook na de verkiezing in 2006 kende Congo een uitbarsting van geweld. Toen bracht Kabila’s uitdager Jean-Pierre Bemba een privé-militie op de been. Het enige geruststellende verschil: milities zijn er dit jaar niet.

Toch speelt ook Etienne Tshisekedi, Kabila’s uitdager bij deze editie, een gevaarlijk spel. ‘Tshitshi’ is een opruiende volksmenner die zijn aanhangers al heeft opgeroepen om de zege ‘desnoods op straat op te eisen’. Maar sommige analisten denken dat hij zijn eigen mobilisatiekracht wat overschat.

Als Tshisekedi onverhoopt wint, kan zittend president Joseph Kabila waarschijnlijk rekenen op politie, leger en zijn eigen presidentiële garde. Maar blijft het zeer ongeorganiseerde en onderbetaalde leger Kabila wel trouw? In Congo zijn er vandaag meer vragen dan antwoorden.

    • Ine Roox