Engagement

Wat zou een talent als Francisco Goya van deze tijd gemaakt hebben; of Max Beckmann, John Heartfield, Picasso, om er nog een paar te noemen. In de geschiedenis van de beeldende kunst wemelt het van de genieën die op de scherpste manier uitdrukking hebben gegeven aan hun maatschappelijke betrokkenheid door zich tegen de oorlog te keren.

De oorlog in Vietnam en de kernwapenwedloop hebben veel geëngageerde kunst veroorzaakt. Ook daarna is er aan geweld geen gebrek, maar het lijkt alsof de oorlog als inspiratiebron zijn kracht begint te verliezen. Ik heb nog voorgesteld op rijkskosten een paar kunstschilders met onze missie naar Irak te laten gaan, toen we daar Bush gingen helpen. Het is er niet van gekomen. En heeft de oorlog in Afghanistan onvergetelijke kunst veroorzaakt? Ik kan me niets herinneren. De oorlogen van nu worden gevoerd in gebieden die voor ons uithoeken zijn en wat de moeite waard is om gezien te worden komt op de televisie. Als het heel erg is, waarschuwt de nieuwslezer voor ‘schokkende beelden’.

Het lijkt misschien vergezocht, maar ik denk dat de geëngageerde oorlogskunst in deze eeuw ook concurrentie heeft gekregen van de games. Kijk eens op internet. Als je er zin in hebt, kun je virtueel steden verwoesten, sluipschutter of straaljagerpiloot worden, zombies neerschieten, kaakslagen uitdelen, tanks in brand steken, tekeergaan dat het een lieve lust is, zonder dat er een druppel bloed wordt vergoten. Er zijn letterlijk duizenden mogelijkheden. Dat bestond allemaal niet toen we nog vredig zaten te ganzeborden. Over echte oorlogen maken we ons op het ogenblik niet zo bezorgd.

Toch is er voor de geëngageerde kunst misschien nog een gat in de markt. Het grote publiek van het Westen wordt de laatste tientallen jaren steeds vaker geconfronteerd met voorspellingen over de ondergang van de beschaving. Het is waarschijnlijk begonnen in 1972 toen de Club van Rome het rapport Grenzen aan de groei publiceerde. Daarvan zijn we toen flink geschrokken maar dat was al vlug voorbij en geëngageerde kunst heeft het niet veroorzaakt. Nu beleven we een van de warmste jaren uit de wereldgeschiedenis en bovendien is in oktober de zevenmiljardste aardbewoner geboren. Iedere dag komen er ongeveer 209.000 bij. Demografen voorspellen dat we omstreeks 2050 met 9,7 miljard mensen op de planeet zullen zijn. De aanwas wordt niet alleen veroorzaakt doordat er meer kinderen geboren worden. De mensen worden ook steeds ouder.

Klimaatverandering in combinatie met de steeds versnellende groei van de bevolking, is dat niet een uitgelezen onderwerp voor een nieuwe stroming in de geëngageerde kunst? Een groot schilderij waarop je ziet hoe bij donder en bliksem tienduizenden zestigplussers worden mee gesleurd in een zondvloed-achtige overstroming. De huldiging van de eerste mens die over het door afval verstopte Nauw van Calais van Frankrijk naar Engeland loopt. Of verwerk dergelijke gegevens tot games. Ook het engagement heeft zijn ontwikkeling.

    • H.J.A. Hofland