De tijd balt samen bij vader en zoon Van Bakel

Voor het eerst toont kunstenaar Michiel van Bakel zijn werk samen met dat van zijn overleden vader Gerrit van Bakel, in de Technische Universiteit Eindhoven.

Gerrit en Michiel van Bakel zijn vader en zoon en allebei kunstenaar. De een maakte grote machines, de ander maakt poëtische videowerken. Beiden zijn geïnteresseerd in het verstrijken van de tijd, beiden leggen beweging vast. Onconventioneel. Sensationeel.

Van vader, Gerrit van Bakel (1943-1984) staan nu vijf grote machines tentoongesteld in het Hoofdgebouw van de Technische Universiteit Eindhoven, waaronder de beroemde Tarim Machine. Een stalen duizendpoot die zo langzaam voortbeweegt, dat het niet opvalt. Over het zand en de rotsen, in de woestijn. In honderden jaren een paar centimeter. De machine werkt op het principe van dag en nacht. Lange buizen zijn gevuld met olie die uitzet als de temperatuur verandert, waardoor een minimale beweging in gang wordt gezet.

Van zoon, Michiel van Bakel (1966) zijn vier videowerken en een installatie te zien. In een stoel, onder een soort helm, zie je een model van de Rotterdamse bibliotheek. Je herkent het gebouw niet, want het staat in brand en zweeft voor je ogen als een smeulende octopus. Een derde van een seconde videobeeld is opgerekt tot drie kwartier.

Sinds 1959 verzamelt de TU kunst, waaronder werk van grote namen als Shinkichi Tajiri, Panamarenko, Ad Dekkers en Gerrit van Bakel. Ieder jaar organiseert het Studium Generale van de universiteit een expositie rondom een van die kunstenaars. Dit jaar zijn dat vader en zoon Van Bakel, die op de tentoonstelling Stilstaande beweging, bewegende stilstand voor het eerst samen exposeren.

De drie Van Bakel-kinderen bouwen samen de expositie op. Jenneke en Dorus poetsen zorgvuldig de ‘koudespiegel’ van hun vader. Michiel legt uit: „Als je warmte kunt bundelen in een zonnespiegel, zo dacht mijn vader, dan is het ook mogelijk koude te bundelen.” Hij wijst omhoog naar het glanzende verticale apparaat. „Als je op het juiste punt staat, kun je de thermometer zien in de reflectie van de spiegel.”

Dat hebben ze geleerd van hun vader, zegt dochter Jenneke: „Vertrouw nooit op aannames. Onderzoek zelf.” Als kinderen hielpen ze al mee met het bouwen van de houten meubels die hun vader ontwierp. En moeder Peternell naaide destijds de banieren voor de regenboogmachine, een apparaat dat de kleurenleer als onderwerp heeft en – ook weer door uitzetting – gekleurde banen stof in beweging brengt.

Michiel was van het kroost de grootste knutselaar. Hij maakte, volgens zus Jenneke, als kind al ti-ta-tovenaarfilmpjes waarin hij verdween. En hij bouwde ruimtevaartschepen van karton. Ook in zijn hedendaagse videowerk knutselt Van Bakel – verfijnd en geavanceerd. Het lukt hem iets te maken dat je nooit eerder gezien hebt. Het is niet alleen de techniek die verbaast, de tijd krimpt en zet uit. Opeens hoor je het geroezemoes van andere bezoekers, de holle akoestiek van het gebouw. Even was je ergens anders.

Startpunt voor Van Bakels videowerk ligt in Hovering over Wasteland. Hij sprong omhoog, onder een hoogspanningsmast, en drukte op de zelfontspanner. En nog een keer. En opnieuw. Klik, klik, klik deden de 32 wegwerpcamera’s die rondom stonden opgesteld. Het resultaat is een video waarin Michiel van Bakel zweeft, alsmaar in de rondte.

Met een agente te paard deed Van Bakel voor het werk Eqestrian (2003) iets vergelijkbaars. Hij klapte in zijn handen terwijl de amazone over het plein bij het Rotterdamse metrostation Blaak galoppeerde, omringd door videocamera’s. Op deze handenklap legde van Bakel de videobeelden van de verschillende camera's synchroon. Het levert een omgeving op die heen en weer springt, om de amazone heen. Onderwijl klikken paardenhoeven, klik-klak over de keien. De paardrijdster in beweegt, al lijkt alles rondom haar stil te staan. Net als de Tarim Machine stil lijkt te staan maar toch beweegt.

Zo balt de tijd samen. De vader is dood en heeft het werk van zijn zoon nooit kunnen zien. Maar hier versterken ze elkaar.

T/m 15 dec te zien in het hoofdgebouw TU Eindhoven. Inl: www.studiumgenerale-eindhoven.nl

    • Ine Poppe