Rutte treft ongeduldige Obama

De eurocrisis kan overslaan naar de VS. Dat brengt de herverkiezing van Obama in gevaar. Premier Rutte had er in het Oval Office een stevig gesprek over.

De gastheer was vriendelijk geweest. Hij sprak premier Mark Rutte met Mark aan en prees Nederland („er is geen sterkere bondgenoot”). Voor Rutte lag een driedelige biografie klaar over Lyndon B. Johnson, de president over wie Rutte ooit had gezegd dat hij hem bewondert. Toen Rutte, in een leren stoel voor de open haard van het Oval Office in het Witte Huis, zei dat hij drie onderwerpen op de agenda had staan („banen, banen, banen”), merkte hij ironisch op: „Goede onderwerpen.”

Het eerste bezoek van premier Rutte aan president Barack Obama was voor een belangrijk deel een aardige kennismaking, bedoeld om de Nederlands-Amerikaanse verhoudingen op peil te houden. Voor de gast, die maar zelden de kans krijgt het Oval Office te betreden, is het belang per definitie veel groter dan voor de gastheer. De dertig minuten die de president zijn bezoek gunde, laat zien dat Amerika weinig concreets verwacht. Wegens de steun aan de Amerikanen in Afghanistan had Nederland de afgelopen jaren een plek op het internationale toneel. Nu Nederland weg is uit Uruzgan en alleen nog meedoet aan een politiemissie in Kunduz, is die rol aanmerkelijk verminderd. De Nederlanders „hebben boven hun gewichtsklasse gebokst”, zei Obama.

Het was de eurocrisis die het ruim tevoren geplande bezoek van Rutte onverwachte urgentie gaf. Obama maakte de afgelopen weken geen geheim van zijn irritatie over de Europese verdeeldheid om de schuldencrisis het hoofd te bieden. De crisis in zuidelijke lidstaten kan niet alleen de andere Europese landen besmetten, maar ook de Amerikaanse economie treffen. Een tweede recessie zou zelfs mogelijk zijn, en dat zal de herverkiezing van Obama volgend jaar erg onzeker maken.

Obama wil dat Europa leert van de manier waarop Amerika de crisis vanaf 2008 te lijf ging. De actieve rol die de centrale bank speelde, onder meer door de rente te verlagen en leningen te verstrekken, ziet Obama ook voor zich in Europa, maar dan via de Europese Centrale Bank. Die bank is tot nu toe terughoudend met het lenigen van de nood in Italië en Spanje, onder meer door een weigerachtige opstelling van Duitsland. De VS en Duitsland denken dus volledig anders over een mogelijke oplossing van de schuldencrisis, en naarmate de tijd vordert, neemt de ergernis in Washington toe.

Nederland volgt in deze kwesties het Duitse standpunt, en Obama hintte tegenover de Amerikaanse en Nederlandse pers al op een stevig gesprek over de kwestie. „Ik ben zeer bezorgd over de schuldencrisis, en ik ben benieuwd wat Mark daarover te zeggen heeft.”

Rutte zei na afloop van de ontmoeting, die uitliep tot ruim drie kwartier, dat de eurocrisis een groot deel van de tijd had ingenomen. Rutte had tegenover Obama herhaald wat hij dezelfde dag in The Wall Street Journal had uitgelegd. „Zomaar de geldpers aanzetten”, in feite wat de Amerikanen van Europa vragen, „heeft grote gevolgen voor Europa. Je loopt kans dat de inflatie verder oploopt. Bovendien zou het de druk van landen als Griekenland en Italië afhalen om te hervormen.”

Rutte ziet liever, legde hij uit, dat noodlijdende landen aankloppen bij het Europees noodfonds EFSF, en dat het Internationaal Monetair Fonds een grotere rol gaat spelen. Alleen zo is verzekerd dat de landen ook echt gaan hervormen. De premier erkende dat Obama aandrong op actie. „Het ongeduld kwam door. Obama heeft maar één doel: hij wil geen stijging van de werkloosheid.” Van een conflict over de kwestie was geen sprake, zei de premier. „Ook ik ben ongeduldig. We trekken aan dezelfde kant van het touw. Hij heeft begrip voor onze situatie.”

Rutte moest bij zijn eerste bezoek in het Oval Office meteen de advocaat van bondskanselier Angela Merkel spelen, en een fors meningsverschil met Obama trotseren. Het mag de sfeer misschien wat minder hartelijk hebben gemaakt dan tijdens de bezoeken van zijn voorganger Balkenende, maar aan de andere kant heeft het Ruttes bezoek relevantie gegeven.

De premier, in het Oval Office naast Obama zichtbaar nerveus, wilde na afloop niet ingaan op vragen over de onderlinge sfeer, behalve dat hij „een plezierig gesprek” heeft gehad.

Hij deed zijn best de indruk te vermijden van een beginnend premier die op reis gaat, een beeld dat zijn voorganger Balkenende in 2003 lang achtervolgde en tot de typering ‘schoothondje van Bush’ van Wim Kok leidde. Rutte hield het zakelijk. „Ga zoiets nou niet romantiseren. Ik ga er altijd vanuit dat de relatie tussen de Verenigde Staten en Nederland gewoon goed is. Ik ben geen voetballer die vragen beantwoordt als: wat ging er door u heen?”