Hoera, het is weer crisis

De wereld verdrinkt langzamerhand in een constant gevoel van crisis.

We moeten ons niet gek laten maken.

Toen ik als correspondent in Israël zat, nog niet zo heel lang geleden, gold het als gemeengoed onder een groot deel van de buitenlandse pers dat de leiders van dat weliswaar belegerde land er alles aan deden om een gevoel van angst en periodiek terugkerende crisis aan te wakkeren om zo de bevolking, en ook deels de buitenwereld, gemobiliseerd te houden. Maar nu de hele wereld steeds meer verwikkeld lijkt te raken in een reeks van crises, vraag ik me af of dat niet een beetje te beperkt geredeneerd was: dat constante crisisgevoel hebben we nu allemaal.

Tijdens de Koude Oorlog was het fenomeen ook wel te bespeuren; we kunnen achteraf stellen dat veel van wat de wereld toen werd voorgehouden, sterk overtrokken was. De fameuze ‘missile gap’ van Eisenhower bestond niet en de val van Vietnam leidde niet tot een communistisch domino-effect in Azië. Evenmin luidde de plaatsing van kruisraketten in Europa de derde wereldoorlog in.

Helaas bracht het einde van de Koude Oorlog niet een crisisloos tijdperk met zich mee. Veel daarvan is te wijten aan de aanpassingen die de wereld doormaakte als gevolg van het einde van het machtsevenwicht tussen de Sovjet-Unie en de VS, zoals bijvoorbeeld het uiteenvallen van Joegoslavië. Maar een groot deel lijkt ook het gevolg van een dorst naar steeds weer nieuwe crises.

De aanvallen op de VS van 9/11 waren uiteraard reden voor een onmiddellijke crisis, maar de manier waarop die is getransformeerd tot een continue strijd om ons voortbestaan is veel minder verklaarbaar. Ja, een deel van de Arabische en islamitische wereld is geradicaliseerd, maar dat is geen existentieel gevaar voor een veel sterkere westerse wereld. Terrorisme is een vreselijke vloek, maar de wereld heeft er al eerder mee te maken gehad zonder daar een permanente crisis aan te verbinden. In diezelfde context is het ook opmerkelijk hoe hier en daar naar de Arabische Lente wordt gekeken. Het vooruitzicht van machtige fundamentalistische partijen, overstemt soms het positieve basisgegeven van de volksbewegingen en de wetenschap dat zulke ontwikkelingen nu eenmaal vaak lang en tumultueus zijn.

Migratie is eveneens een voorbeeld. Het zorgt voor spanningen en werpt vragen op over identiteit en co-existentie. Maar zeker voor een rijk en stabiel land als Nederland lijkt er toch nauwelijks reden om het onderwerp tot crisisproporties op te blazen, behalve wellicht voor enkele politici die daar wel bij varen.

En nu is er de eurocrisis, één van de nog minder verklaarbare fenomenen van de afgelopen tijd. Wat geeft meer onzekerheid dan het gevoel niet te weten wat de munt die we allemaal op zak hebben morgen waard is of waar ermee betaald kan worden? De eurozone zou uit elkaar kunnen vallen vanwege de schuld van enkele honderden miljarden euro’s van het economisch piepkleine Griekenland. Dat bedrag is kleingeld voor enkele van de grotere economieën. Of Italië is de zwakke schakel, terwijl dat land normaal gesproken genoeg geld heeft om zijn schulden af te lossen als de markten – een chique woord voor speculanten – niet buitenissig hoge rentes vragen. Als er één kunstmatige crisis is, dan is het wel de eurocrisis.

Natuurlijk profiteren er altijd mensen van deze crises, ook al zijn er vaak veel meer slachtoffers. Wapenhandelaren doen goede zaken, de media kunnen op de belangstelling van lezers en kijkers rekenen, politici vergroten hun macht en speculanten harken geld binnen. Maar ik vraag me af of de behoefte aan crisis niet in ons allemaal zit, een psychologische drang naar zingeving wellicht. Want tegen de achtergrond van een goede crisis lijken al onze andere dagelijkse beslommeringen veel minder belangrijk.

Toch lijkt zo’n gevoel van crisis mij niet goed voor de manier waarop we de wereld bekijken. Het leidt tot paniekreacties, uitwassen en scheve prioriteiten. Hoewel veel crises echt zijn en onze aandacht behoeven, zou ik toch zeggen: stop het constante crisisgevoel, chill.

Ferry Biedermann was correspondent in het Midden-Oosten voor o.a. Elsevier en de Financial Times en schrijft nu voor The National in Abu Dhabi en Jane’s Sentinel in Londen.