'Dood aan Engeland, we sluiten de ambassade!'

Betogers bestormden gisteren de Britse ambassade in Teheran en een Brits wooncomplex. Het leek afgesproken werk. De gevolgen kunnen groot zijn.

EDITORS' NOTE: Reuters and other foreign media are subject to Iranian restrictions on leaving the office to report, film or take pictures in Tehran. Police chase protesters as they enter the gate of the British embassy in Tehran November 29, 2011. Dozens of young Iranian men entered buildings inside the British embassy compound in Tehran on Tuesday, throwing rocks, petrol bombs and burning documents looted from offices, Iranian news agencies reported. REUTERS/Stringer (IRAN - Tags: POLITICS CIVIL UNREST) REUTERS

Alle gebruikelijke ingrediënten voor een middagje leuzen schreeuwen en koukleumen voor de Britse ambassade in Teheran zijn deze dinsdagmiddag aanwezig. Vlaggen met de namen van shi’itische heiligen worden uitgedeeld, mannen en vrouwen staan gescheiden van elkaar en de dikke man die bovenop een vrachtwagen in een microfoon staat te brullen, leest zijn leuzen keurig op van een aangereikt briefje.

„Dood aan Engeland!”, roept hij blij. De circa 400 demonstranten roepen hem obligaat na. „Vandaag gaan we de ambassade sluiten!”, vervolgt hij. „Ja dat gaan we doen”, antwoorden de demonstranten, officieel studenten, maar in werkelijkheid Baseej, georganiseerde stoottroepen van de Iraanse leiders. Vuisten gaan in de lucht en omstanders pakken hun mobiele telefoons om het tafereel te filmen.

Dan gebeurt er iets wat in alle decennia van demonstraties voor de Britse ambassade nooit is gebeurd en wat zware internationale consequenties kan hebben. Een jongen met een grote vlag in zijn hand klimt zomaar over de muur. Iedereen begint te klimmen. „Kom terug!”, roept de dikke man door de microfoon. „Ik moet nog veel vertellen”, zegt hij terwijl hij het briefje in de lucht houdt.

Het is al te laat, de politie, in ongebruikelijk kleine aantallen aanwezig, stapt opzij voor de jonge mannen die snel op de twee standbeelden van leeuwen naast de toegangspoort gaan zitten, terwijl hun vrienden foto’s nemen. Anderen halen de Britse vlag naar beneden, iemand slaat een lijst met daarin een portret van koningin Elizabeth aan stukken, anderen slaan de ruiten in. Pas na een uur worden de demonstranten weer naar buiten gedreven, door het dolle heen. „We hebben ‘Ingelis’ [Engeland] een zware klap toegebracht”, roept een jongen.

Alle Britse diplomaten zijn inmiddels volgens diplomatieke bronnen naar Dubai geëvacueerd. Europese landen beraden zich op hun reactie. Parlementsvoorzitter Ali Larijani zegt vandaag dat de demonstratie „spontaan” was, het gevolg van „woede van studenten” over de Britse buitenlandpolitiek. Maar het feit dat tegelijkertijd ook het wooncomplex van de Britse diplomaten tien kilometer ten noorden van de vertegenwoordiging werd bestormd en ingenomen – waarbij zes medewerkers enige tijd werden vastgehouden – duidt erop dat de hele actie afgesproken werk was.

Het Iraanse ministerie van Buitenlandse Zaken, bestuurd door een steunpilaar van president Mahmoud Ahmadinejad, gaf gisteren een verklaring uit waarin het de acties als „onacceptabel” veroordeelt. Maar parlementsleden en kranten die tegen Ahmadinejad zijn spreken op juichende toon van een tweede revolutie, gerealiseerd door de kinderen van de islamitische revolutie van 1979. „Het hol van de oude vos is ingenomen”, kopt de conservatieve krant Vatan-e Emrouz [volk van vandaag] , in een verwijzing naar de bijnaam van de Britten in Iran.

De bestormingen lijken een mededeling van de radicale factie in de Iraanse top aan het Westen dat geen enkel compromis met Iran mogelijk is, op welk vlak ook. Opperste leider ayatollah Ali Khamenei zei vorige week al dat Iran „dreigementen met dreigementen zal beantwoorden”. Als de Europese landende relaties met Iran bevriezen is het vrijwel onmogelijk met Iran te onderhandelen over een oplossing voor het slepende nucleaire dossier. Morgen is er een EU-vergadering in Brussel over verscherping van de sancties tegen Iran. Mogelijk wordt dan besloten dat andere ambassades ook hun deuren zullen sluiten.

Voor de demonstranten, niet meer dan een paar honderd op een bevolking van 12 miljoen inwoners van Teheran, zou dat een geweldige overwinning zijn. „We hebben de spionnen aan de politie overgedragen”, zegt een jongen tegen een menigte van leden van de Baseej, de paramilitaire ordetroepen die in burgerkleding het merendeel van de demonstranten vormde. „We gaan door totdat alle Engelsen weg zijn.”

Veel inwoners van de Iraanse hoofdstad zeggen zich diep te schamen voor de gebeurtenissen. Toen in 1979 radicale studenten met de zegen van geestelijken de Amerikaanse ambassade innamen en 52 diplomaten 444 dagen gijzelden, was Iran op het hoogtepunt van revolutionaire emoties. Miljoenen gingen de straat op om de actie te ondersteunen. Nu spreken mensen vooral afkeer uit. „Schrijf op”, zegt een oudere man die anoniem wil blijven. „Deze mensen vertegenwoordigen Iran niet. Maar helaas bepalen ze wel hoe de wereld over ons denkt.”

Iran en Engeland: pagina 10-11