Wintersnoep in zomeroutfit

De kikkers en muizen van fondant die rond Sinterklaas worden verkocht dragen badkleding. Waarom, het is toch winter? Een zoektocht.

Ze liggen heden in elke supermarkt, in zakjes van ongeveer twaalf stuks: kikkers en muizen van fondant in chocolade in kleurig zilverfolie. Ooit ongetwijfeld begonnen als Sinterklaaskattekwaad („ieeee, er zit een kikker in mijn schoen”), trok het ongedierte van suiker een spoor door de Nederlandse cultuurhistorie.

Er moet een onderscheid worden gemaakt tussen kikkers met gestreept of gebloemd badpak en kikkers zonder. De eerste categorie, verkocht door Albert Heijn en Digros, komt van leverancier ABS Sweets uit Leersum. De kikkers van concurrent Ridam Sweets te De Meern (te koop bij o.a. Aldi), zijn gestippeld en naakt. Die van Jamin: ook naakt. Die van de Hema dragen bikini’s, maar hele moderne. De muizen dragen meestal alleen een strik in hun staart.

Waar komen die printjes vandaan? „Geen idee”, zegt directeur Erik van Ginkel van ABS Sweets. „Ik zit er nu zeven jaar in, dat patroon wordt al zeker veertig jaar gebruikt.” Het folie wordt in verschillende fabrieken in Europa gedrukt.

Van Ginkel meent dat het kikkerbadpak ooit is ontworpen in de Goedhartfabriek. Maar Wim Goedhart (76) uit Koog aan de Zaan, de laatste Goedhart die echt nog in de fabriek heeft gewerkt, moet dat ontkennen. Hij vertelt telefonisch dat de kikkers toen hij er werkte (1959-1975) naakt waren, met stippels en strepen. Geen bikini’s dus, al valt niet uit te sluiten dat het folie daarna nog eens is veranderd.

Het Zaans Museum, hoeder van eetbaar erfgoed, duikt op verzoek enkele antieke muizen op, plus een oude, ongedateerde kikker in gestreept badpak. De conservator vermoedt dat dit amfibie uit de jaren zestig stamt, en dat het badpakje erop is gedrukt om hem minder echt – en dus minder eng te maken. De kikker komt uit de fabriek Promena Boon, de grote concurrent van Goedhart, die later ook opging in Klene.

Boon is bekend van de Koetjesreep. Wat minder bekend is: Dick Laan, schrijver van Pinkeltje, geboren in de Zaanstreek, zat in de directie bij Boon. Hij was een neef van de directeur. In de tijd dat ook zijn eerste verhalen verschenen over de kabouter waarmee hij vanaf 1939 bekend zou worden, maakte hij reclamefilmpjes voor Boon.

Wie Dick Laans filmpje uit 1937 bekijkt, over de verpakkingen van Boon, ziet iets grappigs. Tussen alle tentoongesteld snoepgoed en chocolade ligt ook reclamedrukwerk: Pinkeltje en de houten beestjes en Pinkeltje en Sint Nicolaas. Het was de tijd dat er spellen en boekjes bij zoetigheid werden weggeven.

Beestjes, Sint Nicolaas, Pinkeltje? Dat mannetje met die blauwe puntmuts en zijn muizenvriendjes Knabbeltje, Grijshuidje, Zwartsnoetje, en Langstaartje?

Je zou haast gaan denken dat Dick Laan, of zijn illustrator, voor de firma Boon ook muisjes en kikkers van fondant heeft bedacht. Dan wel hun badpakjes.

Laan overleed in 1973. Bij het Meneer Dick Laan Genootschap in Eindhoven, een groep fans die alles van zijn werk weet, weten ze niet of hij er iets mee te maken had. „En als wij het niet weten, dan is het in elk geval niet bekend.”

De eerste advertentie in een landelijke krant voor ‘kikkers en muizen’ verscheen in 1951. Een fabeltje dus? In deze tijd van het jaar is er meer mogelijk dan u denkt.