Senaat begint onderzoek privatisering

De Eerste Kamer doet voor de eerste keer in haar bestaan een parlementair onderzoek. De gevolgen van de privati-sering van staatsbedrijven worden bekeken. En dus is het spoor weer aan de beurt.

En opnieuw gaan de NS en ProRail onder het vergrootglas. Na de Tweede Kamer wil nu ook de Eerste Kamer onderzoek doen naar de spoorsector. Bij de Tweede Kamer, die half februari met haar conclusies komt, draait het om de vraag hoe de bedrijven nu functioneren.

De senaat duikt het verleden in en bekijkt de effecten van privatisering en verzelfstandiging van overheidsdiensten de afgelopen twintig jaar, onder meer bij NS en ProRail. In september moet het rapport klaar zijn.

Het is de eerste keer in zijn bestaan dat de senaat zelf onderzoek doet. Niet voor niets, vindt voorzitter van de commissie Roel Kuiper (ChristenUnie). Het onderwerp is er belangrijk genoeg voor: „Er wordt momenteel zoveel gediscussieerd over wat de rol van de overheid is en hoe je de belangen van burgers het beste kunt borgen. Kijk alleen maar naar de actieve rol die de overheid heeft gespeeld bij het redden van de banken. Daarachter zit natuurlijk de hele thematiek van liberalisering en marktwerking.”

1Wat gaat de Eerste Kamer precies onderzoeken?

Vier onderwerpen: de verzelfstandiging van NS en oprichting van ProRail, de verzelfstandiging van uitkeringsinstantie UWV, de privatisering van KPN, de liberalisering van de energiemarkt en de verzelfstandiging van netbeheerder TenneT. Doel van het onderzoek is duidelijk maken hoe het parlementaire besluitvormingsproces is gegaan en wat de gevolgen voor de samenleving zijn geweest. Het gaat om besluiten die „een omvangrijk maatschappelijk effect hebben en derhalve veel burgers hebben geraakt”, staat in het plan van aanpak. Het onderzoek moet niet alleen leiden tot verbeterde politieke besluitvorming. Kuiper: „We willen ook de burger nadrukkelijk in beeld brengen. Er is destijds heel erg gekeken naar kostenbesparingen en efficiency, economische motieven dus. Opvallend is dat onvoldoende is gedefinieerd wat het publieke belang was.”

2Is dit soort onderzoek geen taak van de Tweede Kamer?

Dat klopt. De senaat staat zich erop voor een chambre de réflexion te zijn. Nooit eerder haalde een voorstel tot een parlementair onderzoek een meerderheid. Maar het onderwerp is er belangrijk genoeg voor, vindt de Eerste Kamer. Het past ook bij de rol van de senaat om de kwaliteit van wetgeving te controleren. En het heeft te maken met de emancipatie van de Eerste Kamer, dat een prominentere rol in de politiek opeist. Kuiper: „Ik ga geen grote woorden gebruiken, maar je kunt dit natuurlijk duiden. Het is buitengewoon interessant wat er gebeurt. Ik ga er vanuit dat ons rapport tot een debat leidt in zowel de Eerste als de Tweede Kamer.” Voor de senatoren in de commissie betekent het veel extra werk. Normaal zijn ze als deeltijd-politici alleen dinsdag aanwezig, de komende maanden ook maandag.

3Waarom geen parlementaire enquête?

Die bevoegdheid heeft de senaat ook, maar dat is nu nog een te zwaar middel, vinden de meeste partijen. Nu al stemden CDA en PVV tegen. Maar uitgesloten wordt het zeker niet. Kuiper: „Mocht gedurende het proces blijken dat informatie bij ons wordt weggehouden, dan gaan we alsnog opschalen.”