Op zoek naar een nieuw speeltje

Vroeger moest je van goede komaf zijn om rijk te worden in Brazilië. Nu werken steeds meer mensen zich op.

Maar over de snel groeiende groep rijken is weinig bekend.

A man walks past a showcase of Brazilian luxuy store 'Daslu' for men on sale at the recently inaugurated high-class 'Cidade Jardim' shopping center, in Sao Paulo, Brazil, on July 16, 2008. Brazil's currency real has reached its higher level in face of the US dollar since January 1999 --quoted lower than 1,60 real-- which has increased significantly the sales of imported goods and luxurious products. AFP PHOTO/Mauricio LIMA

In de Phenon 300, een luxe jet, is plek voor slechts vier passagiers. Walterson Carvajal nestelt zich in een van de comfortabele stoelen van het stilstaande vliegtuig. „We gaan hier nog een plasmatelevisiescherm ophangen van 125.000 dollar”, ronkt hij. „Onze klanten houden van kwaliteit, dat mag geld kosten.”

Carvajal is de directeur-eigenaar van Prime Fraction Club, gevestigd op het Jacarepaguá-vliegveld in Rio de Janeiro. Het is een club voor Braziliaanse miljonairs. Samen kopen en delen zij helikopters, vliegtuigen, jachten en sportwagens. „Dat is vooral efficiënter voor de leden”, legt Carvajal uit. „Een eigenaar gebruikt niet dagelijks zijn jet of helikopter.”

De anderhalf jaar oude club heeft al meer dan 30 leden.

Carvajal speelt in op een nieuw fenomeen in Brazilië: de snel groeiende groep rijken in het land. Vorig jaar, zo berekende de Amerikaanse zakenbank Merrill Lynch onlangs, kreeg Brazilië er dagelijks 23 miljonairs bij (in totaal: 155.4000). Op de Forbes lijst van miljardairs prijkten in 2010 nog 18 Brazilianen; dit jaar waren het er alweer 30.

Het is ook geen toeval dat Rolls-Royce onlangs aankondigde zijn modellen vanaf volgend jaar in Brazilië te gaan verkopen. En sportwagenfabrikant Porsche verkocht in de eerste maanden van dit jaar al 56 procent meer auto’s dan in heel 2010 in het Zuid-Amerikaanse land.

Het geld rolt in Brazilië. De toegenomen welvaart is een gevolg van de aanhoudende economische groei van de opkomende grootmacht. Wat daarbij opvalt: veel van de nieuwe rijken komen niet meer vanzelfsprekend voort uit de traditionele, vermogende elite, de van origine Portugese landeigenaren. Steeds vaker zijn het mensen die zich hebben opgewerkt.

Een breuk met het verleden, weet Carvajal, een voormalig directeur van luchtvaartmaatschappij Varig. Hij omschrijft zijn klanten als mensen met een tweede huis en een boot, die „toe zijn aan een nieuw speeltje, een helikopter bijvoorbeeld”. De meerderheid van zijn clientèle heeft geen achtergrond van oud geld.

Vroeger moest je om rijk te worden van goede komaf zijn in Brazilië, zegt Marcelo Neri, chef-econoom van Fundação Getúlio Vargas (FGV), een gerenommeerd kennisinstituut in Rio de Janeiro. Een selecte groep families domineerde de economie.

Maar nu biedt de Braziliaanse economie ook ondernemende mensen uit lagere milieus de kans vermogens te vergaren. Daardoor is de hoogste inkomensklasse de afgelopen jaren snel uitgedijd.

Recent onderzoek van FGV bevestigt deze trend. Tussen 2003 en mei 2011 groeiden de hoogste inkomenscategorieën in Brazilië, de klassen A en B (vanaf 5.000 real, negen keer het minimumsalaris) met 54 procent tot 22 miljoen mensen. In 2014 zal die groep met nog eens 50 procent zijn toegenomen tot 31 miljoen mensen, zo verwacht het instituut.

Er is dan ook een nieuwe elite op komst, constateert Neri, „over wie eigenlijk nog maar weinig bekend is”. Een van de redenen daarvoor is dat in een ontwikkelingsland als Brazilië inkomensonderzoek doorgaans gericht is op de onderste lagen van de bevolking. Onder wetenschappers heeft armoedeproblematiek altijd de prioriteit gekregen.

De rijken in Brazilië hebben zich bovendien nooit graag laten analyseren door academici, zo stelt Marcelo Medeiros, socioloog van de Universiteit van Brasília. „Het is bijvoorbeeld moeilijk om anonieme, maar specifieke gegevens te krijgen van de belastingdienst over de vermogens van de hoogste klassen”, zegt Medeiros. Het is de politiek zelf, meent de socioloog, die dat tegenhoudt. Meer openheid kan volgens hem juist interessante informatie op leveren. „Het zou tot een evenwichtiger belastingstelsel kunnen leiden. Nu is dat vooral in het voordeel van de vermogende klasse.”

Erfbelasting in Brazilië, zo weet Medeiros, ligt bijvoorbeeld rond de 2 procent, laag vergeleken met andere landen. Zo liggen in Nederland de tarieven van erfbelasting tussen de 10 en 40 procent. „Maar niemand die daar iets aan doet in Brasília, terwijl er al jaren over gediscussieerd wordt. Omdat de politiek zelf tot de elite behoort”, zegt de socioloog.

Onzichtbaar zijn de rijken niet alleen voor de academische wereld. Ook voor het grote publiek is de Braziliaanse elite een grote onbekende. Wie geld heeft in Brazilië loopt daar normaal gesproken uit veiligheidsoverwegingen liever niet mee te koop. Nog altijd is de kans op ontvoering voor losgeld aanwezig.

Een van de weinige rijken die wel graag in de openbaarheid treedt, is miljardair Eike Batista (achtste op de Forbes lijst). Geen gelegenheid laat de ijdele oliemagnaat onbenut om te benadrukken dat hij de rijkste man van de wereld wil worden. „Dat moet hij zelf weten”, zegt Walterson Carvajal, van Prime Fraction Club. „Mijn cliënten zien hun namen liever niet verschijnen in de media. Dit is nog steeds Brazilië, je weet nooit wat er kan gebeuren.”

    • Philip de Wit