'Miljardenpost had bekend kunnen zijn'

De commissie-De Wit hoorde gisteren Klaas Knot over de nationalisering van Fortis. Volgens hem zou zonder de overname het vertrouwen in overheden zijn weggeslagen.

Het was eigenlijk helemaal niet de bedoeling dat Klaas Knot in oktober 2008 bij de redding van Fortis aanwezig was. Hij was net aan het lunchen toen zijn collega Rudi Kleiwegt bij hem langs kwam. Die ging ziek naar huis en vroeg of Knot hem wilde vervangen.

En zo kwam toenmalig divisiedirecteur toezichtbeleid van De Nederlandsche Bank op 1 oktober bij toeval in Brussel terecht. Dat vertelde huidig DNB-president Klaas Knot gisteren tijdens zijn verhoor bij de parlementaire enquêtecommissie De Wit. In Brussel werd die dag overlegd met de Belgen over de nationalisatie van Fortis Nederland en ABN Amro.

Die nationalisatie was niet het doel, maar het middel. Want het ging om het herstellen van de financiële stabiliteit in Nederland, zei Knot. Maar daarbij moesten ook de belangen van België niet vergeten worden. En dus was het niet de bedoeling Fortis voor een afbraakprijs te kopen. „Dan hadden we België over de rand van de afgrond geduwd.” En problemen in België zouden via de achterdeur ook weer bij Nederland terecht zijn gekomen. „We zijn geen geïsoleerd land.” Uiteindelijk was de nationalisatie van Fortis zelfs van belang voor heel Europa, stelde Knot. „Als we Fortis niet hadden gered, zou het vertrouwen in Europese overheden om de financiële stabiliteit te bewaken volledig zijn weggeslagen.”

Maar de Belgen waren volgens Knot toen nog niet helemaal doordrongen van de urgentie. Die wilden nog wel een paar dagen wachten. Eens kijken hoe het er dan voor zou staan. Misschien nog een weekend afwachten? „Toen heb ik gezegd dat dat niet kon.” Knot kon het weten. Hij hield namens DNB de liquiditeit van Fortis in de gaten. Daarvoor had de centrale bank een mannetje in Brussel op de treasury-afdeling bij Fortis. Die hield in de gaten hoeveel geld er bij Fortis wegliep. En volgens Knot ging het om vele miljarden per dag.

Er moest een oplossing komen. Het hoefde volgens Knot niet per se een Nederlandse oplossing zijn, maar voor de verkoop aan een buitenlandse partij was volgens hem te weinig tijd. „Er was amper tijd om fatsoenlijk boekenonderzoek te doen.” Een goed bod van BNP Paribas, was dat geaccepteerd? Moeilijk, vond Knot. „Er was voor ons ook weinig tijd om dan onderzoek bij BNP te doen.” En om nou alleen af te gaan op een verklaring van de Franse toezichthouder over BNP Paribas, nee, dat leek Knot geen goed idee.

Dus werd Fortis Nederland genationaliseerd. De Staat betaalde uiteindelijk 16,8 miljard voor de Nederlandse onderdelen van ABN en Fortis. Dat noemde Knot een „verantwoorde prijs”. Het ministerie van Financiën had een bankier van Lazard in de arm genomen die een waardering had gemaakt. De liquiditeitswaarde van Fortis kwam uit op 5 miljard. Fortis als going concern op 12,8 miljard. Fortis dat er na een periode weer bovenop zou zijn, – through the cycle – was 20 miljard waard. Die laatste twee bedragen, dat was „de interval” waarbinnen er onderhandeld werd. Maar eigenlijk ging het niet om die bedragen. „U beschouwt de koop van de Nederlandse delen van Fortis als een transactie. Voor ons was het een middel om de financiële stabiliteit te herstellen.”

Daarna kwam de vraag aan de orde die ook in andere verhoren al gesteld was. Was duidelijk dat er na de koop van Fortis alsnog miljarden in de bank gestopt moesten worden? Knot kon zich niet herinneren dat een latere kostenpost van 6,5 miljard euro tijdens de onderhandelingen aan de orde was geweest. Maar volgens hem had dit wel bekend kunnen zijn. Want Fortis had 24 miljard euro voor ABN betaald. En nu de Staat voor een veel lager bedrag ABN terugkocht, was volgens Knot duidelijk dat in de boeken van Fortis een forse afschrijving moest plaatsvinden. En daar zou de Staat als nieuwe eigenaar voor opdraaien.

Of de kennis over die afschrijving meteen met het ministerie van Financiën was gedeeld, wilde de commissie weten. Volgens Knot was het gemeld aan de bankiers van Lazard die de Staat adviseerden. Of de overnamesom daarmee gebaseerd was op verkeerde aannames? Dat kon Knot niet zeggen. „Ik weet niet wat er tussen Financiën en de bankiers van Lazard gewisseld is.”

Misschien komt de commissie daar morgen achter als oud-topambtenaar Ronald Gerritse – huidig bestuursvoorzitter van toezichthouder AFM – verhoord wordt.

Van Knot wilde de commissie nog weten wat hij geleerd had uit de toenmalige crisis. Dat was niet zo moeilijk voor de huidige president van De Nederlandsche Bank. Een verkoop zoals die van ABN Amro zal niet meer plaatsvinden. „We zouden nu niet meer zo snel toestemming geven voor het opsplitsen van een systeemrelevante bank.”

    • Tom Kreling