Je moet ergens beginnen

Voor de kieslokalen staan sinds gisteren lange rijen.

Vlekkeloos verlopen de verkiezingen niet, wel vol enthousiasme. „Ik wacht desnoods tot morgen.”

Nermine Elghabaty verwacht dat het nog drie uur zal duren voordat ze kan stemmen. „Maar dat is het absoluut waard”, zegt de 40-jarige chef personeelszaken terwijl ze zich aansluit bij de vrouwenrij in de middenklassewijk Saida Zeynab in Kairo. Het is bij verkiezingen in Egypte een traditie dat er aparte rijen zijn voor mannen, vrouwen en bejaarden. Deze vrouwenrij gaat tot om de hoek van de straat en verder om de volgende hoek.

Na een week waarin hun land op de rand van de afgrond leek te staan, zijn veel Egyptenaren gisterochtend enthousiast begonnen aan de eerste parlementsverkiezingen sinds president Hosni Mubarak in februari aftrad. De oproep van sommigen op het Tahrirplein om deze verkiezingen te boycotten vond blijkbaar weinig gehoor. „Het Tahrirplein is Egypte niet”, zegt Elghabaty, „we kunnen niet blijven betogen. We moeten vooruit nu.”

Voor velen is het de eerste keer dat ze gaan stemmen: onder Mubarak was de winnaar altijd op voorhand bekend. „Het is voor het eerst dat onze stem wordt gehoord”, zegt de 47-jarige manager Said Awayda in de mannenrij, „ik wacht desnoods tot morgen”.

Dat het allemaal niet vlekkeloos verloopt, lijken de meesten voor lief te nemen. In de wijk Heliopolis stonden naar verluidt rijen van wel elf blokken lang. Elders bonkten kiezers op de gesloten deuren van kieslokalen waar de verantwoordelijken zich blijkbaar hadden verslapen. De voornaamste onregelmatigheid was het campagne voeren bij de stemlokalen. Dat is bij wet verboden, maar vooral aanhangers van de Moslimbroeders leken dat verbod vrolijk aan hun laars te lappen.

„U mag dit niet doen: het is illegaal en het is niet netjes”, valt de 21-jarige studente Basma Nasr uit tegen een vrouw die aanschuivende kiezers in een volkswijk van Oud-Kairo lastigvalt met pamfletten van de Moslimbroederschap. „Of denkt u soms dat ik voor de Moslimbroeders ga stemmen alleen omdat u dat zegt?”

Nasr zegt dat ze voor het Egyptisch Blok, de liberalen, gaat stemmen. Ze was solidair met het Tahrirplein en ging soms stiekem meebetogen ook al hadden haar ouders dat verboden. Maar ze is het niet eens met de oproep tot een verkiezingsboycot. „Ik zie dit als een eerste stap in het democratisch proces. Ik verwacht niet dat het perfect zal verlopen. Als er grote fraude is moeten we de verkiezingen overdoen. Maar we moeten ergens beginnen.”

Iets verderop pakt een man het subtieler aan. Sherif Hassan stelt zich voor als vrijwilliger, die ongeletterde kiezers helpt om het stemproces te begrijpen. Maar hij heeft ook pamfletten bij zich van de onafhankelijke kandidaat voor wie hij campagne voert. „Als de mensen mij vragen wie dat is, leg ik hen dan uit”, vergoelijkt hij.

Het zijn niet alleen de Moslimbroeders die campagne voeren bij de kieslokalen, zo mocht Mahmoud Salem, een blogger en liberale kandidaat in Heliopolis, ondervinden. Nadat Salem op Twitter boos had gedreigd dat hij de Moslimbroeders van de lijst zou doen gooien omwille van illegaal campagne voeren, maakten mensen hem erop attent dat ook zijn eigen activisten pamfletten uitdeelden.

Op het Tahrirplein, waar deze week 41 doden en tweeduizend gewonden vielen bij protest tegen wat wordt gezien als een poging van het leger om de macht te behouden, waren de betogers verdeeld over de verkiezingen. Velen zien ze als illegitiem zolang het leger aan de macht is. Sommigen hadden opgeroepen tot een boycot, anderen tot ongeldig stemmen. In sommige wijken gingen mensen in het zwart stemmen uit respect voor de doden. Uiteindelijk hebben alle politieke partijen, ook degene die om uitstel hadden gevraagd, toch maar meegedaan.

Exit polls waren bij het ter perse gaan van deze krant niet beschikbaar. Ze zouden ook weinig betrouwbaar zijn. Op de valreep werd het stemmen in deze eerste ronde uitgebreid tot vandaag. In de steden waar vandaag gestemd wordt, komt op 5 en 6 december bovendien een tweede ronde. De overige delen van Egypte stemmen pas op respectievelijk 14 en 15 december en 3 en 4 januari. Daarna zijn er nog verkiezingen voor de shura, de senaat. Verwacht wordt dat vooral de Moslimbroeders, en in mindere mate de salafisten, de radicale Moslims, het goed gaan doen.

De grote opkomst van gisteren is een opsteker voor het Egyptische leger. Dat zal hierin een bewijs zien dat de Egyptenaren het prima vinden dat de legerleiding aan de macht blijft tot het democratisch proces is afgerond met de presidentsverkiezingen in 2012. Maar die interpretatie van de opkomst moet gerelativeerd worden. Veel mensen zeiden gisteren dat ze alleen waren komen stemmen om de boete van 500 pond (zo’n 60 euro) te vermijden. Bijna niemand wist af van de boete tot de staatstelevisie de kiezers er zondagavond aan herinnerde.