Diep snijden in een ongrijpbare organisatie

De Tweede Kamer behandelt deze week de begroting van Defensie. Minister Hillen moet forse bezuinigingen uitwerken en puinhopen op het departement opruimen.

Nederland, Assen, 21-11-11 Hans Hillen. Minister van Defensie in het gevechtstrainingsschool Tactis op de Prins Bernhard kazerne. © Foto Merlin Daleman

Een tijd lang leek de minister zelf het grootste probleem van het ministerie van Defensie. CDA’er, senator en spindoctor Hans Hillen (64) begon vorig jaar voortvarend door al een maand na zijn aantreden bezuinigingen van 1 miljard euro aan te kondigen. Tienduizend banen zouden verdwijnen. Van die bezuinigingen ligt PVV noch oppositie wakker. Een sterke krijgsmacht is vooral iets wat regeringspartijen VVD en CDA belangrijk vinden.

Maar toen verloor de minister zijn glans. Hij bleek vergeten een bijbaantje voor de rooklobby op zijn CV te zetten. Zijn ambtenaren hielden hem onwetend over een integriteitsaffaire bij de marine. De JSF bleek wéér duurder. En een militaire reddingsoperatie in Libië mislukte faliekant. Als de helikopterbemanning niet heelhuids was teruggekeerd, werd deze begroting misschien wel verdedigd door een andere minister van Defensie.

Dat incidenten zich opstapelden was één ding. Dat de Kamer onvolledig geïnformeerd werd een tweede. Maar dat de minister afwisselend laconiek en geërgerd tegenover het parlement stond, zette pas echt kwaad bloed. Toen in april duidelijk werd hoe drastisch de bezuinigingen zouden uitpakken, waren ook militairen woedend op hun minister.

Inmiddels lijkt Hillen zich te hebben hersteld. Hij kan vragen van Kamerleden nog steeds beantwoorden met een meewarige blik, maar de relaties op het Binnenhof zijn soepeler. Niettemin heeft de minister genoeg te verhapstukken.

1BezuinigingenZijn begroting met een achtste terugbrengen, dat moet Hillen deze kabinetsperiode voor elkaar krijgen. Dat kan alleen door diep snijden. Hillen voert de Kamer en de militairen zijn maatregelen in drie gangen. In het voorjaar zijn tanks, helikopters en mijnenjagers stilgezet om verkocht te worden. Deze zomer werd bekend welke kazernes hij wil sluiten, en binnenkort moet duidelijk worden wie worden ontslagen.

Tijdens de behandeling van de begroting willen Kamerleden zich, opnieuw, uitspreken over de vastgoedkeuzes van de minister. Waarom zou een marinierskazerne in Vlissingen worden gebouwd en die in Doorn gesloten? D66 verwacht een volledig vergelijkend onderzoek. En de PVV wil de militaire school in Weert, Limburg, redden ten koste van de landmachtkazerne in Assen.

De Kamer bepaalde ook mede welk materieel kon worden afgestoten, en ze zal zich binnenkort met het personeelsbeleid bemoeien. Op dat front dacht Hillen een kleine loonsverhoging en een afvloeiingsregeling met de vakbonden te hebben afgesproken. Maar de achterban van een van de grootste bonden wees dat akkoord vorige week af.

Een belangrijke vraag is of Defensie deze periode nog meer moet bezuinigen. Voor het kabinet lijkt dit onvermijdelijk, maar volgens Hillen kan er bij de krijgsmacht geen cent meer af. Hij heeft al meer moeten korten dan in het regeerakkoord staat. Hij beloofde toen 635 miljoen minder uit te geven, maar op het departement trof hij schulden die alleen konden worden opgelost met meer bezuinigingen.

2BedrijfsvoeringDat is meteen Hillens tweede majeure probleem. De bedrijfsvoering van Defensie schiet tekort. Er is te veel bureaucratie. Plotselinge geldnood leidt er toe dat sommige militairen geen nieuwe schoenen kunnen aanschaffen. Al jaren hamert de Algemene Rekenkamer op beter financieel en materieelbeheer. Vorige week nog stuurde die een brief om te benadrukken dat de minister onvoldoende de regie heeft genomen om de problemen op te lossen.

Kamerleden vragen zich af of de minister er wel grip op krijgt. Zijn eigen CDA wil nu een onderzoek naar de manier waarop het ministerie bestuurd wordt. Grote angst is dat de interne controle van het departement verder onder de bezuinigingen lijdt. Begrijpelijk, want juist op het ministerie moet 30 procent van het personeel weg.

3KunduzEn dan is er de politietrainingsmissie in Afghanistan. Die kwam met veel pijn, moeite en compromissen tot stand, omdat het minderheidskabinet niet op de PVV kan rekenen voor dit avontuur. Dat levert de gekke politieke situatie op dat niet de minister zich moet verantwoorden als de missie anders loopt dan gepland, maar de oppositiepartijen die het knellende mandaat voor de militairen ter plekke bepaalden.

Hillen wordt hoogstens door andere ministers verweten dat de soldaten en marechaussees in Kunduz hardop zeggen dat de beperkingen onwerkbaar zijn.

    • Emilie van Outeren