De dochter die van Stalin bleef houden

Zij dankte haar faam voornamelijk aan het feit dat ze een nabije ooggetuige was van een van de wreedste totalitaire leiders van de vorige eeuw: Stalin. Maar Svetlana hield van haar vader.

Als kind zat Svetlana Alliloejeva vrolijk lachend op schoot bij Lavrenti Beria, het hoofd van haar vaders geheime politie en massamoordenaar bij uitstek. Later zou ze in haar memoires haar afschuw over hem uitspreken. Maar van haar vader, Jozef Stalin, bleef ze houden, ook al wist ze wat voor een misdaden hij had begaan.

In die memoires, getiteld Twintig brieven aan een vriend, blikt Alliloejeva terug op haar leven als dochter van de machtigste man van de Sovjet-Unie. Dat fascinerende boek verscheen nadat ze in 1967 naar de Verenigde Staten was overgelopen.

Vaak zag ze haar vader niet. Haar moeder, Nadezjda Alliloejeva, pleegde zelfmoord uit wanhoop over het agressieve gedrag van haar man. Zo sleurde Stalin zijn vrouw op een dronkenmansfeestje een keer aan haar haren over de vloer.

Toen ze zestien was, werd Alliloejeva verliefd op de vierentwintig jaar oudere filmregisseur Aleksej Kapler. Stalin vond het maar niets en liet Kapler veroordelen tot tien jaar ballingschap in de Poolcirkel.

Een jaar later trouwde ze met haar medestudent Grigori Morozov, met wie ze in 1945 een zoon kreeg. Twee jaar later scheidden ze. In 1949 werd ze uitgehuwelijkt aan de zoon van Andrej Zjdanov, een van haar vaders beulen. Weer baarde ze een kind, een dochter dit keer, om kort daarna opnieuw te scheiden.

Na Stalins dood in 1953 werkte Alliloejeva als vertaalster en werd ze verliefd op een Indiase communist, met wie ze van het regime niet mocht trouwen. Toen hij in 1966 overleed en ze naar India reisde voor het uitstrooien van zijn as in de Ganges, bood de Amerikaanse ambassadeur in New Delhi haar politiek asiel aan, dat ze accepteerde. Haar kinderen liet ze achter in de Sovjet-Unie.

Eenmaal in de Verenigde Staten veroordeelde ze op een persconferentie haar vaders regime en de toenmalige regering van de Sovjet-Unie. Het veroorzaakte een groot schandaal.

Kort daarna verscheen haar Twintig brieven aan een vriend. Ze trouwde er opnieuw, dit keer met William Wesley Peters, een leerling van architect Frank Lloyd Wright. Met hem kreeg ze een dochter, maar ook dat huwelijk strandde.

Teleurgesteld in de liefde vertrok ze in 1982 naar Groot-Brittannië. Twee jaar later ging ze terug naar de Sovjet-Unie, waar ze zich in Georgië vestigde, het geboorteland van haar vader. Ze woonde er vier jaar, waarna ze zich, net voor het uiteenvallen van het Sovjet-imperium, definitief in de Verenigde Staten vestigde. Daar is ze, zoals pas gisteren bekend werd, op 22 november aan kanker overleden.

In haar memoires schreef ze dat ze begraven wilde worden in het bos bij een dorpje even buiten Moskou. „En als ik sterf, laten ze mij dan hier in de grond neerleggen, in Romasjkovo, op het kerkhof naast het station, op het heuveltje – daar is het wijds, alles in de omtrek is te zien, de velden rondom, de hemel….”

Michel Krielaars