Wanneer Poetins censuur faalt heeft iedereen een smoes

Publiek bij een sportwedstrijd in Rusland floot premier Poetin uit, zo kon het hele land op tv zien. Althans, tijdens de live-uitzending, want in de herhaling was het uitfluiten vervangen door applaus.

Ineens was Vladimir Poetin niet meer de goede tsaar, omringd door slechte bojaren, zoals hij al tien jaar op de staatstelevisie wordt gepresenteerd. Nee, in vijftig seconden viel de machtigste man van Rusland van zijn voetstuk. En het hele land keek toe: in een live-uitzending van de wedstrijd in gemengde vechtsport tussen de Rus Fjodor Jemeljanenko en de Amerikaan Jeff Monson, vorige week zondag op staatskanaal Rossija-2.

Toen Poetin na afloop in de ring stapte om Jemeljanenko te feliciteren, werd hij door 20.000 worstelliefhebbers uitgefloten. Er klonk boe-geroep en ‘Stap op!’ Het was een onverwacht protest, want Ruslands hoogste sportliefhebber, die in maart terugkeert als president, waande zich in het Olympisch Stadion juist te midden van zijn hardcore aanhang.

In de studio van Rossija-2 kwam de censuur meteen in actie. In de nieuwsuitzendingen, later die dag, hoorde je van dat uitfluiten dan ook niets meer – het was vervangen door applaus. Op het Eerste Kanaal, de andere staatszender, pakten ze het handiger aan. Daar werd alleen dat deel van Poetins optreden uitgezonden, waarin fans Jemeljanenko toejuichten.

De directie van het stadion haastte zich de volgende dag om het incident te ontkrachten. Het fluitconcert zou bedoeld zijn geweest voor de Amerikaan, die tijdens Poetins felicitaties het stadion werd uitgedragen.

Poetins partij Verenigd Rusland presenteerde een andere versie van het gebeuren: het publiek zou geen ‘boe’ hebben geroepen, maar ‘hoera’. En pro-Kremlinjeugdorganisatie Nasji kwam met de opmerkelijkste verklaring: het boegeroep zou bestemd zijn geweest voor de organisatoren van het kampioenschap, die het publiek niet toestonden naar de wc te gaan.

Drie dagen later deed zich een tweede incident voor, toen Poetin het parlement bedankte voor de samenwerking in de afgelopen vier jaar. Toen hij was uitgesproken, weigerde een deel van de afgevaardigden van de Communistische Partij en Rechtvaardig Rusland voor hem op te staan. Dit ongekende optreden haalde de staatstelevisie helemaal niet. Wel buitelden de volgende dag afgevaardigden van de twee ‘dissidente’ partijen over elkaar heen om te benadrukken of juist te ontkennen dat hun collega’s waren blijven zitten.

Op de Russische staatstelevisie is onder Poetin censuur weer heel gewoon geworden. Het echte nieuws heeft er net als in de Sovjet-Unie plaatsgemaakt voor regeringspropaganda, waarin de mooiste beloftes over salarisverhoging, nieuwe woningbouw, verbeterde gezondheidszorg worden gedaan, maar waar voor geluiden van onvrede geen plek is.

Woordvoerder Kirill Klejmenov van het Eerste Kanaal deed onlangs uit de doeken hoe zoiets gaat. Er komt een telefoontje uit het Kremlin, waarin wordt verzocht om een bepaald fragment niet uit te zenden. Afhankelijk van wie er gebeld heeft, wordt er dan onderhandeld en een besluit genomen.

In de provincie is het anders. Daar is dezer dagen heel wat vermakelijks te zien op het gebied van mislukte censuur. Zoals in de Oeralstad Jekaterinburg, waar de onafhankelijke parlementskandidaat Leonid Volkov zijn officieel toegestane twee minuten verkiezingspropaganda op de lokale televisie mocht maken. Zijn optreden eindigde noodlottig. Toen hij kritiek begon te leveren op Poetins systeem van verticale macht en op het stelende lokale bestuur van de gouverneur, werd hij van de zender gedraaid. Enkele dagen later kreeg hij van het constitutionele gerechtshof te horen dat hij zich geen kandidaat meer mocht stellen, omdat een klein deel van de handtekeningen die hij daartoe had ingezameld vervalst zou zijn. Terwijl Volkov die handtekeningenlijst, als enige kandidaat in Rusland, juist door een notaris had laten goedkeuren.