Waarom sluit je je weken op in een logeerkamer?

Ali Smith: Als niet dan zou. Vertaald door Irving Pardoen en Meindert Burger. Mouria, 272 blz. € 19,65

Het zijn niet altijd de slechtste schrijvers die het hun lezers moeilijk maken. Voor haar nieuwe roman Als niet dan zou heeft Ali Smith bewust gekozen voor een onrustige bladspiegel. De pagina’s zijn alleen links uitgelijnd en niet links en rechts, zoals gebruikelijk. Het duurt even voor je eraan gewend bent, en dat is blijkbaar haar bedoeling: het moet duidelijk zijn dat je niet alleen een verhaal, maar ook een tekst leest. Die nadruk op de tekst is niet verrassend voor een schrijfster die modernisten als Joyce en Woolf als voorbeelden ziet.

In Als niet dan zou draait alles om Miles, die door een kennis wordt meegenomen naar een dinertje. Tijdens het eten sluit Miles zich op in een logeerkamer, om daar vervolgens wekenlang te blijven zitten. Het verhaal wordt verteld vanuit vier verschillende personages, die allen bij het leven van Miles zijn betrokken.

Smith geeft niet zozeer een beeld van Miles als wel van de Britse blanke middenklasse, met hun etentjes, hun homofobie en als tolerantie vermomde minzaamheid. Dat doet ze niet al te subtiel (er is een duidelijk onderscheid tussen de goeden en de slechten), maar ze weet wel enkele sympathieke personages neer te zetten. Waarvan de innemendste vertelstem die van de 9-jarige Brooke is, een vroegwijs meisje dat uiteindelijk het laatste woord heeft. Haar ouders zijn ook bij het diner aanwezig. Dat die ouders zwart zijn, blijkt uit de wijze waarop de andere gasten tegen ze praten. Zo legt Smith weer de nadruk op de roman als tekst en dwingt ze de vraag af waarom we het als een gemis ervaren dat ze nergens vermeldde dat dit echtpaar niet blank is.

Als niet dan zou overtuigt, maar je zou de roman iets meer middelpuntzoekende kracht toewensen; het verband tussen de diverse vertelstemmen is soms wel érg losjes Wel weer mooi is dat je nooit te horen krijgt waarom Miles zich nu in die logeerkamer terugtrok. Zoals in alle goede literatuur gaat het in Als niet dan zou om vragen en niet om antwoorden.

Rob van Essen

    • Rob van Essen