Vuurwerk vernielt meer ogen dan de oorlog in Irak

Ieder jaar lopen 250 mensen oogletsel op door vuurwerk. De helft van de slachtoffers is kind.

Oogarts Tjeerd de Faber behandelt ze.

Op de werkkamer van Tjeerd de Faber hangen de muren vol met vrolijke kindertekeningen. „Lieve dokter, je hebt een goede operatie aan mijn oog gedaan. Dikke kus van Diede!”, schrijft een meisje erbij. De Faber is kinderoogarts in het Oogziekenhuis Rotterdam.

Op zijn computer staan heel wat minder vrolijke plaatjes. Hij laat ze zien. Een zevenjarige jongen met een pussend oog. Hij kreeg een rotje in zijn oog. Door de chemicaliën is het gaan ontsteken. „We hebben zijn oog moeten verwijderen.”

Een jongen van drie zat bij opa op de arm toen er een vuurpijl in zijn ogen kwam. Het oog is gered maar werd lui en scheel. De jongen heeft een posttraumatische stress-stoornis en volgt nu speciaal onderwijs.

Er zitten ook foto’s van volwassenen bij, die komen ook wel bij De Faber terecht. Te zien is hoe een lawinepijl in het oog van een 25-jarige jongeman is geëxplodeerd. „Van het oog was niets meer over. We moesten het leegscheppen en uitruimen”, zegt De Faber.

Tjeerd de Faber vindt het nooit te vroeg om te waarschuwen, ook al is Oud en Nieuw nog ver weg. Als woordvoerder van het Nederlands Oogheelkundig Gezelschap wil hij een verbod op consumentenvuurwerk. Dat is het legale vuurwerk dat iedereen kan kopen en waar jaarlijks 65 miljoen euro in omgaat.

Hoeveel oogslachtoffers vallen er?

„Jaarlijks zijn dat er meer dan 250 in Nederland. Circa 115 mensen lopen blijvend letsel op. Vorige jaarwisseling kregen oogartsen weliswaar minder patiënten, maar meer ogen liepen blijvende schade op. Dozen met meerdere pijlen bevatten zwaarder vuurwerk. Mensen kijken ongedurig waar de laatste pijl nou blijft en krijgen hem prompt in hun oog.”

Wie zijn uw patiënten?

„Ze komen uit alle lagen van de bevolking. De helft van de slachtoffers is geraakt door vuurwerk van een ander. De andere helft is slachtoffer door eigen schuld. Ze staken inferieur vuurwerk aan of waren onzorgvuldig. De helft is kind, 90 procent is man. Dat heeft volgens mij te maken met adrenaline, testosteron en buskruit. Voeg daar alcohol of drugs bij en je hebt een volkomen onbetrouwbare cocktail.”

Mensen zullen zeggen dat u ze van een mooie traditie berooft.

„Dat kan ik me goed voorstellen. Maar oogartsen zeggen: als je tegen betutteling bent, is dit de rekening die je betaalt. Mensen kunnen altijd nog naar prachtige vuurwerkspektakels blijven kijken, aangestoken door professionals. Vergeet niet: het Amerikaanse leger heeft gedurende de 3,5 jarige Iraqi Freedom-operatie, waaraan op het hoogtepunt 200.000 soldaten meededen, 500 oogletsels opgelopen. Daar gaan wij in twee nieuwjaarsnachten ruim overheen. In één nacht hebben wij meer oogletsel dan het Tahrirplein in tien maanden. Collega’s uit andere landen snappen niet dat zoiets hier kan, een democratisch land in vredestijd.”

U verwijt de overheid nalatigheid?

„De overheid is zo dom geweest om subsidie van slechts twee ton voor een campagne stop te zetten. Campagnes werken goed. Maar nu liggen de recepten om hele vuurwerkbommen te maken op internet weer klaar voor knutselaars. Je moet de jeugd wijzen op de gevaren. Altijd is betutteling het argument tegen een vuurwerkverbod. Je kan zeggen: het is ieders vrije keus. Maar er zijn momenten dat je als geneesheer uit de spreekkamer moet komen. Omdat de maat vol is.”

Wanneer was die vol?

„Eind 2000. Toen ik dat jongetje van drie bij me kreeg. Sindsdien ben ik cijfers gaan bijhouden. Ik vind nu dat ik uit mijn rol als behandelaar mag stappen om tegen de overheid te zeggen dat het genoeg is geweest. Zeker als de overheid miljoenen aan accijnzen verdient en geen cent voor een campagne over heeft. Dan word ik echt boos.”

Uw pleidooi voor een verbod lijkt niet erg reëel.

„Dan zeg ik: zet dan op zijn minst een vuurwerkbril op. Dat geldt vooral voor kinderen.”

Wat voor een bril?

„Een bril van polycarbonaat, het hardste kunststof dat er is. Mensen moeten die over hun eigen bril dragen. Ze worden uitgedeeld op sommige basisscholen. Ze zijn verkrijgbaar bij opticiens en ziekenhuizen. En bij sommige vuurwerkverkooppunten.”

Zijn wij internationaal gezien een uitzondering?

„Je ziet vuurwerkletsels niet meer in Australië en Hongarije. In Frankrijk is het haast geen probleem. Vuurwerk mag je daar alleen afsteken als het niet buiten jouw tuin kan komen. In Scandinavië zijn vuurpijlen verboden. Alles wat de lucht in gaat, moet door professionals worden aangestoken. In België, waar veel Nederlanders illegaal vuurwerk halen, is het hele jaar vuurwerk te koop. Belgen zelf zeggen: het mag best knallen, maar daarna moet ik het wel kunnen opdrinken.”

Waarom zou Nederland zo uitzonderlijk zijn?

„In Nederland leeft het bewustzijn dat je maar in een heel korte periode vuurwerk af kunt steken. En Nederlanders wonen dicht op elkaar.”

Is de schade in kosten uit te drukken?

„Een blind oog op kinderleeftijd kost een miljoen euro als je verloren levenskwaliteit probeert uit te drukken in geld. Een operatie met opname kost algauw vijfduizend euro. En sla het verlies aan arbeidsproductiviteit niet over. Ik had een 43-jarige vrachtwagenchauffeur hier die 80 procent van zijn gezichtsvermogen is verloren. Hij moet een andere baan zoeken.”

Houdt u zelf nog van vuurwerk?

„Als spektakel vind ik het prachtig. Maar laat het professionals afsteken. Het moet niet het laatste zijn wat je ogen zien.”