Soms kan procederen zelf ook schadelijk zijn

Het juridische beginsel dat er pas sprake is van een overtreding of een misdrijf als er aantoonbare schade is aangericht, is het waard om overeind gehouden te worden. Privacy-wetten en andere regelingen stellen consumenten in staat bedrijven voor de rechter te slepen, zonder dat ze daadwerkelijk schade geleden hoeven te hebben. Dat moedigt alleen maar twijfelachtige claims tegen Amerikaanse ondernemingen aan en zet de constitutionele logica op z’n kop. Het Amerikaanse Hooggerechtshof heeft vandaag de kans hier nog eens op te wijzen.

De onderhavige zaak gaat over een huiseigenaar die een verzekeringsmaatschappij voor de rechter daagt, maar in feite doet dit verschijnsel zich in tientallen uiteenlopende contexten voor. Inbreuk op auteursrechten, het in het geheim volgen van bezoeken aan websites of het bellen van mobiele nummers met tevoren opgenomen boodschappen: dit alles kan tot rechtszaken leiden, zelfs als er geen duidelijke schade is aangericht. Dat komt doordat iedere wet die dit soort gedragingen verbiedt ook het recht met zich meebrengt om een aanklacht in te dienen.

Dit privilege voor vermeende ‘slachtoffers’ kan helpen misdragingen te voorkomen, maar het is in strijd met de in de Amerikaanse grondwet vastgelegde eis dat er voor procederende partijen daadwerkelijk iets op het spel moet staan.

In 2005 bepaalde een federaal gerechtshof bijvoorbeeld dat passagiers van JetBlue geen vervolging konden instellen tegen de luchtvaartmaatschappij, die haar eigen privacybeleid zou hebben geschonden door hun namen door te geven aan de Amerikaanse regering. Ze konden immers geen daadwerkelijke schade aantonen. Rechtszaken tegen Disney, Microsoft en McDonald’s, die met ‘cookies’ probeerden het surfgedrag van bezoekers van websites in kaart te brengen, zijn om dezelfde reden mislukt.

In de zaak die nu voor het Hooggerechtshof ligt, mocht een huiseigenaar echter een rechtszaak aanspannen tegen haar verzekeraar wegens het betalen van steekpenningen voor klantenwerving. Ze klaagde louter over de schending van haar recht op smeergeldvrije transacties.

Echte schade kan moeilijk te ontdekken zijn. Illegale betalingen kunnen belangenconflicten veroorzaken die transacties op verborgen wijze beïnvloeden. Maar het mogelijk maken van rechtszaken zonder dat er sprake is van aantoonbare schade kan voor bedrijven ernstige en onnodige nadelige consequenties hebben.

In risicodragende bedrijfstakken als de technologie is het onvermijdelijk dat er fouten worden gemaakt die onmiddellijk moeten worden hersteld. Maar het straffen van ondernemingen door het toestaan van collectieve rechtszaken van twijfelachtig allooi lijkt te veel van het goede. De Amerikaanse grondwet geeft goed aan waar de grens zou moeten liggen, en het Hooggerechtshof zou er goed aan doen iedereen daar weer eens met de neus op te drukken.

Reynolds Holding

Vertaling Menno Grootveld