Met teruggekeerde Toeareg heeft Mali er een probleem bij

Mogelijk duizenden Toearegs die meevochten in het leger van Gaddafi, zijn naar Mali teruggekeerd. Daar dreigen ze een sluimerende opstand nieuw leven in te blazen.

Mali, een van de armste landen ter wereld, heeft er met het einde van het Gaddafi-tijdperk een probleem bij. Vorige maand sloegen de autoriteiten alarm over de terugkeer van Toearegs, die als huurlingen hadden meegevochten in het Libische leger en een sluimerende opstand tegen de regering nieuw leven dreigen in te blazen. De chaos in Libië heeft daarnaast geleid tot een levendige wapenhandel in de Sahara, een wetteloos gebied dat ten prooi is gevallen aan cocaïnesmokkelaars en islamitische extremisten.

Toch was niemand voorbereid op een ontvoering in het zuidelijke stadje Timboektoe. Mali leek veiliger dan Niger, waar een zwaargewapende bende dit jaar twee jonge Fransmannen ontvoerde en doodschoot. Het leek ook veiliger dan Mauretanië, waar sinds de executie van vier Franse toeristen in 2007 bijna geen bezoekers meer komen. Beide acties zijn toegeschreven aan Al-Qeada-in-de-Islamitische-Maghreb (AQIM).

Mali vermoedt dat AQIM ook achter de ontvoering afgelopen vrijdag van drie westerse toeristen uit Timboektoe zit. Analisten zijn al een paar jaar bezig om AQIM in kaart te brengen. Zeker is dat AQIM voortkomt uit de bloedige machtsstrijd in de jaren negentig tussen radicale moslimpartijen en het Algerijnse bewind. Sinds 2006 opereert de groep in de verlaten zandvlaktes tussen Mali, Mauretanië, Algerije en Niger.

De aanhangers hebben Toyota’s en satelliettelefoons, de leiders verdienen geld aan smokkel en ontvoeringen. Maar omdat de groep geen duidelijke hiërarchie heeft en samenwerkt met allerlei criminele bendes, bestaat onenigheid over wat AQIM probeert te bereiken en hoe gevaarlijk de groep nou eigenlijk is.

Tot dusver zijn Mali, Mauretanië, Niger en Algerije niet in staat geweest AQIM effectief te bestrijden. Vorige week kwamen de stafchefs van de vier landen bijeen in Mali. Anderhalf jaar geleden spraken zij af dat ze de onveiligheid in de woestijn gingen aanpakken. Maar er is nog geen enkele gezamenlijke militaire operatie uitgevoerd. Een militair hoofdkwartier is er wel, in het zuiden van Algerije. Daarna is het overleg blijven steken.

De val van Gaddafi en de terugkeer van misschien wel duizenden Toearegs heeft de situatie nog ingewikkelder gemaakt. De Toearegs zijn een nomadenvolk dat zich weinig aantrekt van landsgrenzen. Het is bekend dat ze al eerder Europeanen hebben ontvoerd om ze tegen betaling aan AQIM te overhandigen. Het Libische leger telde duizenden Toeareg-rekruten uit Libië, Mali en Niger. Velen zijn teruggekeerd en hebben hun kalasjnikovs meegenomen.

Mali is bang dat de teruggekeerde huurlingen zich aansluiten bij Toeareg-rebellen die het leger van Mali hebben aangevallen uit onvrede over hun gebrek aan autonomie. De opstand van de Toearegs dateert uit de jaren zestig en laait soms weer op. Zoals vorige maand, toen Toeareg-rebellen in Noord-Mali een kazerne beschoten. Mali is niet toegerust om een mogelijke samenwerking tussen Toeareg-rebellen en AQIM-aanhangers het hoofd te bieden.