Traagste cinema geëerd op IDFA

Documentairefestival IDFA beleefde een sterke editie, met vele prachtige films. Dat is echter nauwelijks terug te zien in de films die met prijzen werden geëerd gisteravond.

Het was een sterk IDFA dit jaar, al zou je dat aan sommige van de gisteravond op het Amsterdamse festival voor documentaires uitgereikte prijzen niet zeggen. Het wemelde van de goede films, en de bezoekcijfers waren navenant: 200.000 tegenover ongeveer 180.000 in 2010. Maar ja, die prijzen.

Die voor beste lange documentaire ging naar Planet of snail van de Zuid-Koreaan Seung-Jun Yi. Het is een lange observatie van het leven van een dove en blinde jongen, die zich op bewonderenswaardige wijze door het leven slaat – alleen heel langzaam dus, net als de film. In Zuid-Korea, waar de gehandicapte medemens als maatschappelijk verliezer geldt, is de film misschien een doorbraak. Maar in Nederland bijvoorbeeld zijn dit soort films al vaak gemaakt, zoals Jerome, Jerome van het Nederlandse echtpaar Lataster.

Ook de bekroonde middellange documentaire, Montenegro van de Argentijn Jorge Gaggero, valt in de categorie traag en minutieus. Jury’s bekronen dit soort films vaak vanuit de wens om kunst te honoreren, in een tijdperk waarin opdrachtgevers van documentaires van filmmakers vergen dat zij maatschappelijk relevant, journalistiek en flitsend te werk gaan.

Je moet als filmmaker wel van heel goeden huize zijn om van zo’n film een onvergetelijke filmbelevenis te maken. Planet of snail noch Montenegro getuigen echter van zulk meesterschap. In de categorie lange documentaire viel aldus een aantal films die wél kunst combineren met relevantie ten onrechte buiten de prijzen: Bad Weather (over prostitutie en rijzende zeespiegel in Bangladesh), Putin’s Kiss (over de bedenkelijke praktijken van een Russische jeugdbeweging) en Into the abyss van Werner Herzog (over ter dood veroordeelden).

Dat het publiek voor documentaires weinig geduld heeft met kunstzinnige traagheid bleek wel uit de publieksprijs voor 5 Broken Cameras van Emad Burnat en Guy Davidi – een journalistiek verslag van Palestijns verzet tegen de bouw van een joodse nederzetting. Planet of snail en Montenegro zijn alleen geschikt voor een klein publiek met veel tijd.

De jury voor de prijs voor de beste Nederlandse documentaire bracht het er beter van af: 900 Days van Jessica Gorter is een prachtige film die de ronkende officiële herdenking van het beleg van Leningrad in het Rusland van vandaag afzet tegen de verzwegen werkelijkheid. Gorter komt haar personages dicht op de huid, zoals de stokoude vrouw die nog steeds treurt om de kat die zij heeft opgegeten om aan de hongerdood te ontsnappen. Maar de film laat ook zien hoe in Putin’s Rusland de werkelijkheid – dat de politieke terreur doorging en hoe hoe de belegering het gevolg was van beleidsfouten van dictator Stalin – nog steeds taboe is. Zo ziet de ideale documentaire er uit