Prediker voor de armoedebestrijding

Als het bij de Postcodeloterij even tegenzit, roepen medewerkers regelmatig in het Latijn: In omnibus respice finem – houd in alles het doel voor ogen. Een bekende uitspraak van oprichter Simon Jelsma. Zijn doel: een betere wereld.

Die boodschap verkondigde Jelsma al in 1954, toen hij nog pater was. In zijn ‘pleinpreken’, redes die hij hield op het Haagse Plein, riep Simon Jelsma op tot vrede en gerechtigheid. „Hij was geen pater om de jeugd heilig te maken”, vertelt Fred Keesen, een kapelaan met wie Jelsma destijds samenwerkte. „Hij predikte wereldwijde solidariteit – vanuit welk geloof dan ook.”

De pleinpreken markeerden het begin van de Nederlandse derdewereldbeweging. Twee jaar later kwam daar Novib uit voort. Jelsma stond aan de wieg van deze eerste Nederlandse ontwikkelingsorganisatie die politiek en religieus onafhankelijk was.

In zijn periode als vicevoorzitter van Novib brak hij met de Rooms-Katholieke Kerk. Het celibaat begon te knellen. Ook kon Jelsma zich niet vinden in het beleid van de kerk ten aanzien van vrouwen. „Eigenlijk zijn het de grootste mensenrechtenschenders in de godsdienstige wereld”, zei hij eens in een interview.

Samen met Frank Leeman, Herman de Jong en Boudewijn Poelmann richtte hij daarna de Postcodeloterij op. In die tijd bestonden al loterijen voor natuurorganisaties, banken en de overheid. Maar een loterij voor het goede doel was er nog niet, zegt Boudewijn Poelmann. „Het werd een enorm succes. Mensen bleken graag geld af te staan voor een goed doel, als zij in ruil daarvoor kans maken op een geldbedrag.” Als directeur van de loterij maakte Jelsma grote indruk op het personeel, zegt Poelmann. „Als Simon iemand had ontmoet, wist hij een jaar later nog precies hoe die heette en wat zij toen besproken hadden.”

„Hij was heel oprecht geïnteresseerd in mensen”, zegt zoon Jon Jelsma. „Het kon hem niets schelen wat voor nationaliteit of geloof ze hadden. Simon hield van alle mensen op aarde.”

Kritiek was er ook: Jelsma en zijn medeoprichters van de Postcodeloterij zouden zelf te veel geld hebben overgehouden aan de goededoelenloterij. Zelf vond de ex-pater die opwinding hypocriet. „Wij doen het goed en helaas is het gevolg dat we ons overal moeten verontschuldigen”, zei hij.

Na het overlijden van zijn vrouw in 1994 maakte Jelsma veel reizen met zijn zoon. Hij bleef nauw betrokken bij Novib en de Postcodeloterij. Met de kerk is het nooit meer goed gekomen. Toch is Jelsma wel blijven geloven, zegt kapelaan Fred Keesen. „Hij geloofde op zijn eigen manier. Het hiernamaals, dat is hier, vond hij. Simon wilde dat de aarde op de hemel ging lijken.”

Zoon Jon: „Hij is blijven geloven in de mensheid.”

Simon Jelsma is 15 november 2011 overleden in Amsterdam. Hij is 93 jaar geworden.

Andreas Kouwenhoven